Brytyjsko-amerykański NGO wziął udział w konferencji liderów ruchu antyszczepionkowego. Wnioski: przeciwnicy szczepień działają w sposób skoordynowany, metodyczny, a pandemię COVID-19 uznali za historyczną szansę na upowszechnienie swoich przekonań.

Centrum Przeciwdziałania Cyfrowej Nienawiści (Center for Countering Digital Hate, CCDH) to organizacja pozarządowa powołana na rzecz przeciwdziałania rozprzestrzenianiu się nienawiści i dezinformacji w sieci. Jej przedstawiciele od miesięcy badają zachowania środowisk przeciwników szczepień w mediach społecznościowych. W październiku przedstawiciele CCDH wzięli udział w trzydniowej konferencji liderów ruchu antyszczepionkowego. Nagrali wystąpienia i je przeanalizowali. Ustalenia spisali w raporcie "The Anti-Vaxx Playbook" opublikowanym 22 grudnia.

Raport "The Anti-Vaxx Playbook" opublikowano 22 grudnia 2020 roku
Raport "The Anti-Vaxx Playbook" opublikowano 22 grudnia 2020 roku Foto: The Center for Countering Digital Hate / counterhate.co.uk

Konferencję internetową zorganizowało Krajowe Centrum Informacji o Szczepionkach (National Vaccine Information Center, NVIC), przez autorów raportu nazwaną jedną z czołowych organizacji środowiska antyszczepionkowców. W konferencji uczestniczyli m.in.: Robert F. Kennedy Jr. - siostrzeniec byłego prezydenta Stanów Zjednoczonych i znany propagator niepotwierdzonych teorii o szczepionkach oraz lekarz Andrew Wakefield pozbawiony prawa wykonywania zawodu w 2010 roku po tym, jak wykryto nieprawidłowości podczas jego badań, w których miał wykazać związek między podawaniem dzieciom szczepionki MMR (szczepionka skojarzona przeciwko odrze, śwince i różyczce) a wystąpieniem u nich autyzmu. Wakefield jest uznawany za guru antyszczepionkowców.

"Te ziarna padają na bardzo żyzną glebę"

Uczestnicy konferencji uznali, że pandemia stwarza możliwość wprowadzenia historycznych zmian. "Te wszystkie prawdy, które staraliśmy się nagłaśniać przez wiele wiele lat. Ludzie ich słuchają, to ma wpływ, a te ziarna padają na bardzo żyzną glebę" – przekonywał Robert F. Kennedy Jr. Natomiast Andrew Wakefield mówił o tym, że w dobie koronawirusa rośnie świadomość istnienia problemów poruszanych przez antyszczepionkowców.

Sherri Tenpenny, amerykańska osteopata znana z promowania alternatywnej medycyny i sprzeciwu wobec szczepionek, uznała pandemię za okres, w którym można zbudować szeroki ruch z przeciwnikami noszenia masek, dystansowania społecznego i lockdownów. "Potrzebujemy, by wszyscy pozbyli się strachu ze swoich mózgów, pozbyli się masek, przytulali się do ludzi" - mówiła Tenpenny.

Autorzy raportu CCDH przeanalizowali statystyki dotyczące obserwujących 147 profili antyszczepionkowców w najpopularniejszych serwisach społecznościowych. Łącznie konta te mają 51,6 mln obserwujących – w ciągu roku przybyło aż 10,1 mln. Szczególnie wielu nowych fanów pojawiło się w serwisie YouTube i na Instagramie – po 4,3 mln. Konta rozpowszechniające teorie spiskowe o szczepionkach zanotowały olbrzymie przyrosty obserwujących: od 15,5 mln w 2019 roku do 23,1 mln w 2020. Dwie piąte obserwowanych kont należało do przedsiębiorców branży medycyny alternatywnej.

Izrael szczepi wyjątkowo szybko, niektóre kraje wyjątkowo wolno. Z czego to wynika?

Trzy hasła dominującej narracji

Chociaż przekaz środowisk antyszczepionkowych jest zróżnicowany, raportu dowodzi istnienia jednej, dominującej narracji. Składają się na nią trzy hasła:

1) "COVID-19 nie jest niebezpieczny". W postach zamieszczanych w mediach społecznościowych przeciwnicy szczepień niezgodnie z faktami umniejszali zagrożenia związane z pandemią. Twierdzili m.in., że dane o śmiertelności COVID-19 są przesadzone, a szczepionki nie są potrzebne, ponieważ chorobę można leczyć.
2) "Szczepionki na COVID-19 są niebezpieczne". Przeciwnicy szczepień przekonywali, że dotychczas przeprowadzone badania nie dają gwarancji bezpieczeństwa szczepionek – m.in. akcentowali pojawienie się efektów ubocznych u uczestników testów. Przekonywali też, że szczepionki są po prostu szkodliwe, a nawet zmieniają ludzkie DNA.
3) "Namawiający do stosowania szczepień są niewiarygodni". Antyszczepionkowcy krytykowali polityków wzywających do szybkich prac nad stworzeniem szczepionek. Przekonywali, że wielkie firmy farmaceutyczne koncentrują się na osiąganiu zysków kosztem dbałości o jakość produktu. Próbowali dyskredytować wielkie organizacje zajmujące się ochroną zdrowia, oskarżając je m.in. o uleganie wpływom miliarderów i wielkiego biznesu. Postać Billa Gates'a przywoływana w wielu teoriach spiskowych o szczepieniach uosabiała lęki i fałszywe teorie rozpowszechniane w środowisku.

    Eksperci CCDH przywołują znaną w badaniach społecznych nad szczepieniami zasadę 3C (complacency, confidence, convenience - spokój ducha, zaufanie, wygoda). W raporcie tłumaczą, że dominująca narracja stosowana przez ruchy antyszczepionkowe ma na celu podważyć dwie składowe tej zasady: spokój ducha rozumiany jako przekonanie o braku niebezpieczeństw związanych z epidemią i zaufanie do samej szczepionki.

    Cel: antyszczepionkowa kakofonia

    Raport opisuje również metody adaptowania antyszczepionkowych treści z myślą o poszczególnych grupach odbiorców - przekazy są adresowane do przedstawicieli grup społecznych o różnych wrażliwościach i zainteresowaniach. Celem takiego rozproszenia narracji jest nie tylko poszerzenie zasięgu antyszczepionkowej propagandy - może to tez pomóc w promocji produktów medycyny alternatywnej. Poza tym różnorodność antyszczepionkowych narracji tworzy wrażenie bałaganu, a chaos jest celem samym w sobie. Antyszczepionkowcom chodzi bowiem o szerzenie niepewności wokół poruszanych problemów.

    Raport wymienia rodziców jako grupę szczególnie narażoną na antyszczepionkowe treści. Przywołuje ukierunkowane na rodziców argumenty odnoszące się do wszystkich trzech elementów dominującej narracji. Jednym z cytowanych przykładów jest post, który pojawił się na stronie kampanii Children's Health Defense Roberta F. Kennedy'ego Jr. Zarzucono w nim prowadzenie polityki "szczepień za wszelką cenę" i krytykowano rodziców, których dzieci wzięły udział w testach szczepionek.

    Inną grupą na celowniku antyszczepionkowców są przedstawiciele mniejszości etnicznych w Stanach Zjednoczonych. By zniechęcić ich do korzystania z usług opieki zdrowotnej, przypomina się dawne rasistowskie praktyki amerykańskiej służby zdrowia - np. badanie Tuskegee. Uczestniczących w nim chorych na kiłę Afroamerykanów nie poinformowano o możliwości podjęcia leczenia. Wielu z nich zmarło. Według CCDH działania obliczone na zniechęcenie Afroamerykanów nie przynoszą jednak spodziewanych rezultatów. 74 proc. przedstawicieli tej grupy społecznej wierzy informacjom pochodzącym od naukowców. W całej populacji mieszkańców USA wynik jest podobny: 76 proc.

    04.01.2021 | Dzięki technologii mRNA powstanie szczepionka na raka? Naukowcy optymistami

    Zorganizowane łowy przez internetowe fora

    Raport CCDH wymienia ponadto techniki stosowane przez administratorów antyszczepionkowych forów. By "wyłowić" przedstawicieli milczącej grupy wątpiących w zasadność szczepień, zachęcają do zadawania pytań, na które odpowiadają, odsyłając do zmanipulowanych informacji z niewiarygodnych źródeł.

    Na antyszczepionkowych forach są porady, jak prowadzić rozmowy ze zwolennikami szczepień, a nawet kursy online z wiedzy o szczepionkach. Antyszczepionkowcy regularnie organizują płatne lub darmowe konferencje, których częstymi gośćmi są właściciele biznesów oferujących produkty medycyny alternatywnej.

    Jak odpowiadać antyszczepionkowcom? "Ignorujcie memy"

    Autorzy raportu CCDH zalecają proste odpowiedzi na proste argumenty antyszczepionkowców. Co ważne: powinny się one koncentrować na omówionych wcześniej trzech filarach dominującej narracji i zgodnie ze stanem faktycznym przekonywać, że

    • COVID-19 jest śmiertelnie niebezpieczną chorobą;
    • szczepionki są jednym z najbezpieczniejszych i najskuteczniejszych wynalazków, które uratowały niezliczoną ilość osób przed chorobami, kalectwem i śmiercią;
    • motywacją lekarzy i naukowców jest chęć niesienia pomocy ludziom.

    Eksperci CCDH odradzają odpowiadanie na antyszczepionkowe memy, argumentując, że ich głównym celem jest tworzenie wrażenia chaosu i skandalu, a docelowo odwrócenie uwagi od kluczowych problemów.

    Nie powinno się udostępniać ani w żaden sposób angażować w dezinformacyjne działania. To powoduje dalsze rozprzestrzenianie się fałszywych informacji. Zamiast tego warto informować o metodach rozpowszechniania fake newsów, a przede wszystkim promować sprawdzoną i wiarygodną wiedzę o szczepieniach.

    Autorzy raportu zachęcają do aktywności wszystkie osoby, które mają wiedzę ekspercką i potrafią dzielić się nią publicznie. Powinny się one angażować w dyskusje, zachęcać użytkowników mediów społecznościowych do zadawania pytań i odpowiadać na nie.

    Autor:  Krzysztof Jabłonowski
    Źródło:  Konkret24; zdjęcie: PAP/EPA/Christian Bruna

    Pozostałe

    Trendy 2020 w dezinformacji. Nie tylko infodemia

    Dezinformację w 2020 roku zdominował temat koronawirusa. Nowym zjawiskiem była infodemia, powstało nowe podłoże dla teorii spiskowych, a niektórzy naukowcy stali się źródłem fake newsów. Z drugiej strony, platformy społecznościowe reagowały na fake newsy zdecydowanie.

    Jak walczyć z infodemią i fake newsami? Webinar Konkret24

    Jak walczyć z fake newsami? Jak je weryfikować? Jak rozpoznawać? Co to infodemia i jak się do niej ma koronawirus? Zapraszamy na webinar Konkret24, przygotowany w ramach Festiwalu Cyfryzacji, organizowanego przez Fundację Digital Poland. Wskazówek udziela Beata Biel.

    Trudny dostęp do niektórych danych o COVID-19 w Polsce. Dlaczego?

    Podawane dane o zachorowaniach w Polsce na COVID-19 nie pozwalają tworzyć pogłębionych analiz czy porównań. Dostęp do niektórych informacji - jak wiek chorujących czy liczba pacjentów na oddziałach OIOM - jest utrudniony. Sprawdzamy, z czego to wynika.

    "Operacja Czerwona Kartka". Dezinformacja z futbolem w tle

    Facebook usunął w lutym ponad 100 kont, które wykorzystywano do dezinformacji - głównymi celami akcji były Arabia Saudyjska i Zjednoczone Emiraty Arabskie. Tym razem sięgnięto m.in. po tematy sportowe. Na fałszywych kontach chwalono Katar jako przykładnego gospodarza piłkarskich imprez, a krytykowano angielski klub Manchester City należący do szejka ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich.

    Raport amerykańskiej firmy: 39 proc. tweetów o koronawirusie zmanipulowanych

    Amerykańska firma informatyczna przeprowadziła analizę tweetów, których treść była związana z epidemią koronawirusa. Zgodnie z ustaleniami, aż 38,7 proc. z nich zawierało treści zmanipulowane bądź możliwe do wykorzystania na potrzeby celowej manipulacji. Jak sprawdził Konkret24, niektóre z fałszywych narracji pojawiają się także w Polsce. Na istnienie kampanii dezinformacyjnych wokół epidemii zwraca uwagę również rząd Stanów Zjednoczonych.

    "Ukraina to zagrożenie militarne, ekonomiczne i epidemiologiczne dla Polski" - dezinformacje Sputnik Polska

    Ukraina to "państwo upadłe", a jednocześnie "zagrożenie militarne, ekonomiczne i epidemiologiczne" dla Polski - między innymi takie narracje o naszym wschodnim sąsiedzie forsuje należący do rosyjskiego rządu, a publikujący po polsku portal Sputnik Polska. W raporcie na ten temat, opublikowanym przez polską Fundację Info Ops, opisano także schematy rozpowszechniania negatywnych przekazów.

    Cztery lata temu "chciano zamykać wszystkie praktycznie" kopalnie? Sprawdzamy słowa premiera

    Podczas spotkania z mieszkańcami Siemanowic Śląskich premier Mateusz Morawiecki znaczną część swojej wypowiedzi poświęcił kopalniom. Mówił między innymi, że cztery lata temu chciano zamykać wszystkie czy większość z nich. Jak sprawdził Konkret24, plan naprawczy polskiego górnictwa z początku 2015 r. obejmował wygaszenie najpierw czterech, a potem - już w czasach rządów PiS - siedmiu kopalni.