"Kradną nam Skłodowską". Polska noblistka na banknocie euro. Z jakim nazwiskiem?
"Maria Skłodowska-Curie ma pojawić się na nowych banknotach euro. To miała być piękna forma uhonorowania jednej z najwybitniejszych Polek w historii. Problem w tym, że na projektach banknotów pominięto jej polskie nazwisko, mimo że sama noblistka zawsze używała go z dumą i konsekwencją" - napisał 8 maja 2026 roku na platformie X poseł Konfederacji Bartłomiej Pejo. Do posta załączył zdjęcie projektu banknotu o nominale 20 euro, na którym jest portret noblistki podpisanej "Marie Curie". "Przypadek czy 'przeoczenie' Europejskiego Banku Centralnego? Trudno przejść obok tego obojętnie" - skomentował polityk (pisownia postów oryginalna). Jego wpis wyświetlono już niemal 100 tys. razy, a niemal 900 użytkowników podało go dalej.
Brakiem polskiego członu nazwiska oburzył się też m.in. europoseł Prawa i Sprawiedliwości, doradca w kancelarii prezydenta Jacek Saryusz-Wolski. Publikując tego samego dnia zdjęcie projektu banknotu, napisał: "Kradną nam Skłodowską". Jego post wygenerował ponad 240 tys. wyświetleń, zaś ponad tysiąc użytkowników podało go dalej.
O pominięciu polskiego nazwiska Marii Skłodowskiej-Curie na banknocie alarmował też Rafał Mekler z Konfederacji. "Nasza rodaczka z Polską była związana, Polskę miała w sercu. Pierwszy pierwiastek który odkryła nazwała 'Polon', nie dlatego że to ładna nazwa, ale by zwrócić uwagę na sytuację Polski pod zaborami. Należy się jej i nam 'pierwiastek' polskości jako dowód materialny w członie nazwiska, bez tego postać naukowca jest niepełna. Tak jak symbolem walki o suwerenność naszej ojczyzny był Polon, tak my dziś musimy wymiar polskości odzyskać dla Marii" - napisał 11 maja na platformie X.
Publikowany na kontach w mediach społecznościowych projekt banknotu oburzył wielu internautów. "Celowe działanie..."; "Będę namiętnie dopisywał długopisem pierwszy polski człon nazwiska Skłodowskiej-Curie na każdym banknocie jaki mi wpadnie w ręce"; "Znowu sekują polskość nic nowego niestety. Ten rząd się o nas nie upomni!"; "E tam kradną od razu, zwyczajnie plują na jej polskie pochodzenie" - pisali.
Jednak o ile Europejski Bank Centralny (EBC) rzeczywiście planuje zmiany na banknotach euro, to rozpowszechniany w sieci projekt banknotu z polską noblistką nie jest prawdziwy.
Propozycja Europejskiego Banku Centralnego
Zmiana banknotów euro nie jest tematem nowym. Już w 2021 roku prezeska EBC Christine Lagarde uznała, że nadszedł czas na odświeżenie szaty graficznej europejskich pieniędzy. Na stronie internetowej EBC informuje, że nadal przygotowuje się "do nowej serii banknotów". "Zarówno społeczeństwo, jak i eksperci aktywnie uczestniczą w tym procesie. Ostateczną decyzję o tematyce i projektach podejmie Rada Zarządzająca EBC, a data premiery nowej serii zostanie ustalona na późniejszym etapie" - podaje bank.
W komunikacie prasowym z 31 stycznia 2026 roku EBC ogłosił listę potencjalnych motywów, które się mogą znaleźć na nowej serii banknotów. Motywy te EBC wybrał po konsultacjach z dwoma interdyscyplinarnymi grupami doradczymi oraz po przeprowadzeniu między 2021 a 2023 rokiem badań w grupie ponad 365 tysięcy Europejczyków.
Lista obejmuje 12 propozycji podzielonych na dwie grupy. Pierwsza dotyczy tematyki "kultura europejska: wspólne przestrzenie kulturowe", druga - tematyki "rzeki i ptaki: odporność w różnorodności". W ramach pierwszej grupy wytypowano Marię Skłodowską-Curie jako bohaterkę banknotu o nominale 20 euro.
Jak czytamy w opisie projektu na stronie internetowej banku, na froncie banknotu miałaby widnieć "Marie Curie (z domu Skłodowska)", natomiast druga strona wyglądałaby tak: "Szkoła lub uniwersytet z nauczycielką i młodymi uczniami. Na stołach leżą zeszyty i książki". Tak opisano oczekiwany wygląd banknotu - nie znaczy to, że dokładnie tak będzie brzmieć napis.
Nie ma jeszcze ostatecznego projektu
Obrazek rozpowszechniany teraz m.in. przez polityków w sieci nie jest zatwierdzonym projektem przyszłego banknotu. Bo w konkursie nie zapadły jeszcze ostateczne decyzje. EBC ogłosił konkurs 15 lipca 2025 roku, zainteresowani mogli składać wnioski do 18 sierpnia. Wybrane osoby miały czas do końca kwietnia 2026 roku na złożenie ostatecznych projektów.
Konkurs zakończy się dopiero w czerwcu tego roku, a później EBC przeprowadzi publiczne badanie, "aby poznać opinie ludzi na temat propozycji projektowych, które dotarły do końcowego etapu". Zarząd banku "weźmie te uwagi pod uwagę przed ogłoszeniem ostatecznej propozycji projektu przyszłych banknotów euro, planowanej na koniec 2026 roku". EBC podaje, że nie ma jeszcze ustalonej daty rozpoczęcia emisji banknotów. Zastrzega, że zanim trafią one do portfeli Europejczyków, "i tak minie kilka lat".
Jednak EBC rzeczywiście początkowo zaproponował użycie tylko francuskiego członu nazwiska noblistki. To wywołało jednak reakcję polskiego Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. W sierpniu 2025 roku resort informował, że minister Marcin Kulasek zaapelował do EBC w tej sprawie. "W liście skierowanym do prezes EBC Christine Lagarde minister podkreślił konieczność oddania szacunku zarówno dla naukowych osiągnięć, jak i kulturowych korzeni wybitnej Polki, postulując by na banknocie o nominale 20 euro widniał zapis 'Maria Skłodowska-Curie', a nie ograniczony wariant 'Marie Curie'" - czytamy w komunikacie.
W efekcie EBC dodał informację o polskim nazwisku noblistki w opisie motywu banknotu. Zwrócił na to uwagę ekonomista Rafał Mundry, który w odpowiedzi na post Saryusza-Wolskiego przestrzegł: "To fejk. To nie są oficjalne projekty. To AI". Opublikował dwie wersje komunikatu ze strony EBC o potencjalnych motywach. Na tej z maja 2025 roku widać jeszcze, że noblistkę opisano "Marie Curie", a w wersji z września 2025 roku zostało dodane "z domu Skłodowska".
Projekt ten "w żaden sposób nie odzwierciedla prac prowadzonych przez EBC"
Czy na banknocie zostanie "z domu Skłodowska"? Tego wciąż nie wiadomo, bo oficjalnych projektów banknotów nie ma. EBC nie wskazał szczegółowych wytycznych co do treści napisów - jedynie ogólnie opisał, co ma się znaleźć na projekcie.
To, że rozpowszechniana teraz przez polityków prawicy wersja banknotu nie została zatwierdzona, potwierdza w odpowiedzi dla Konkret24 Europejski Bank Centralny. Benoit Deeg z działu komunikacji EBC przekazał nam: "Proces projektowania jest nadal w toku i nie podjęto jeszcze żadnych ostatecznych decyzji dotyczących tego, jak nazwisko tej postaci - czy nazwiska innych osób - mogłyby pojawić się na banknotach".
Pod warunkiem oczywiście, że na nowe banknoty zostanie wybrany temat "kultura europejska". Przedstawiciel banku dodaje też:
Na razie EBC będzie odnosić się do niej w komunikacji publicznej jako do "Marie Curie (z domu Skłodowska)", uznając zarówno jej światowe osiągnięcia, jak i polskie pochodzenie. Prowadzimy konsultacje ze wszystkimi oficjalnymi stronami, w tym z jej potomkami, aby upewnić się, że jej dziedzictwo zostanie uhonorowane w sposób jak najbardziej przemyślany i pełen szacunku.Benoit Deeg, EBC
Odnosząc się do rozsyłanych teraz w sieci projektów banknotów, przedstawiciel EBC zaznacza: "Prosimy pamiętać, że rzeczywiste projekty banknotów nie zostały jeszcze sfinalizowane ani tym bardziej opublikowane". Dodaje, że obrazek "został stworzony przez kogoś innego i w żaden sposób nie odzwierciedla prac prowadzonych przez EBC w tym zakresie".