31 października premier Donald Tusk wygłosił orędzie związane z sytuacją wokół Trybunału Konstytucyjnego. Mówił, że przeciwnicy obecnego porządku prawnego w Polsce "znajdują na świecie poparcie wśród sił prorosyjskich". "A dzisiaj w tym konflikcie korzystają ze wsparcia armii rosyjskich botów w internecie. Ba, doczekali się nawet publicznych komplementów od głównego ideologa Kremla" - dodał szef rządu.
Tusk nie powiedział, kim jest "główny ideolog Kremla". Najczęściej określa się tak Aleksandra Dugina - rosyjskiego filozofa politycznego i propagatora koncepcji ruskiego miru. Jednak takie ujmowanie jego roli w rosyjskiej polityce jest pewnym uproszczeniem, na co zwracają uwagę również badacze, o czym piszemy w dalszej części tekstu.
Tego samego dnia na profilu Alexander Dugin (@AGDugin) w serwisie X pojawił się wpis skierowany do... polskiej prawicy. Jego autor napisał po angielsku: "Życzę polskiej prawicy powodzenia i sukcesów. Wiem, że oni nas nienawidzą, ale my wcale ich nie nienawidzimy. To uczucie nie jest odwzajemnione. Najgorsi są globaliści".
Na post zwrócił uwagę europoseł KO Krzysztof Brejza. "Dugin, główny ideolog Putina, po stronie patoprawicy. Wszystko jest czytelne" - napisał w serwisie X. Przytoczył również drugi wpis z tego profilu. Zapewniano w nim, że Rosja nie planowała i nadal nie planuje ataku na Polskę, a następnie stwierdzono, że "globaliści, miłośnicy migrantów, LGBT i podobne śmieci najbardziej nienawidzą Rosji".
Słowa Tuska o "komplementach od głównego ideologa Kremla" oraz wpis Dugina z "życzeniami" dla polskiej prawicy zwróciły uwagę część polskich internautów i komentatorów. Wątpliwości dotyczyły przede wszystkim tego, czy profil rzeczywiście należy do Dugina i jest przez niego prowadzony. Część komentujących kwestionowała, że za wpisami stoi Rosjanin.
"To nie jest konto Dugina, a pan jest zwykłym łgarzem" - napisał jeden z internautów w odpowiedzi na wpis europosła Krzysztofa Brejzy. "Więc jakie jest prawdziwe jego konto?" - dopytywał kolejny, zamieszczając zrzut ekranu z wykazem oficjalnych profili Dugina, w którym wymieniono również opisywane konto @AGDugin.
Podobne stanowisko przedstawił dziennikarz Defence24 Bartłomiej Wypartowicz. "To jest konto, którego nie prowadzi Dugin. Prowadzą go jego fani i współpracownicy. Dugin personalnie dodaje swoje przemyślenia tylko na swój osobisty Telegram" - stwierdza.
Sprawdziliśmy, co wiadomo o koncie w serwisie X, które przypisywane jest rosyjskiemu ideologowi.
Niepewny brazylijski trop
We wrześniu 2025 roku kontu @AGDugin w serwisie X przyjrzała się grupa TUA Research, zajmująca się między innymi analizą prorosyjskiej propagandy. Z jej ustaleń wynika, że konto "zostało założone i jest prowadzone" przez Brazylijczyka Antonio Piresa. Według TUA Research Dugin ma pojawiać się na koncie @AGDugin "od czasu do czasu". Grupa nie przedstawiła jednoznacznych dowodów, że to właśnie Pires obsługuje profil. Konto założono w grudniu 2021 roku - w tym czasie zamieszczono na nim ponad 27 tys. wpisów, głównie po angielsku. Konto ma 497,5 tys. obserwujących (stan na 3 listopada 2026 roku), samo konto śledzi 750 innych profili. Od momentu założenia dziewięciokrotnie zmieniano jego nazwę. Konto jest prowadzone z Europy, ale możliwe jest, że osoba lub osoby za nim stojące korzystają z VPN.
Z drugiej strony związek tego profilu z Aleksandrem Duginem potwierdzają odnośniki zamieszczane na innych profilach przedstawianych jako oficjalne kanały rosyjskiego ideologa. Profil @AGDugin wymieniany jest wśród nich zarówno na Facebooku, jak i na kanale na Telegramie, które mają należeć do Dugina. Odnośnik do niego znajduje się również na stronie Linktree, która zbiera linki do jego pozostałych profili i stron internetowych, m.in. tych, na których można znaleźć jego książki i publikacje.
Wątpliwości dotyczące tego, kto obsługuje konto w serwisie X, podkreśla również serwis fact-checkingowy Demagog. W ocenie redakcji nie ma jednoznacznych dowodów ani na to, że Aleksandr Dugin osobiście je prowadzi i publikuje wszystkie wpisy, ani na to, że zarządza nim wskazywany przez TUA Research Brazylijczyk. Nie można też wykluczyć bezpośredniej współpracy obu osób. "Widoczne są powiązania komunikacyjne" - podkreśla redakcja.
Demagog zwraca uwagę, że ważniejsze od ustalenia, kto osobiście publikuje wpisy, jest to, jakie treści rozpowszechnia konto i jaką rolę odgrywa w obiegu informacji. Jak ocenia organizacja, profil "promuje narracje dezinformacyjne zbieżne z interesami Kremla". Wskazuje też na inny problem: wykorzystywanie w Polsce zagrożenia dezinformacją do bieżącej walki politycznej.
Myśl Dugina od lat omija unijne sankcje
Aleksandr Dugin jest objęty unijnymi sankcjami od 2022 roku, które obejmują zakaz podróży do UE. Stany Zjednoczone podobne sankcje wobec rosyjskiego ideologa zaczęły stosować już w 2015 roku. Mimo to jego przekazy nadal są rozpowszechniane za pośrednictwem dużych platform internetowych. Już w grudniu 2024 roku zwrócili na to uwagę autorzy wspólnego raportu Alliance4Europe i Science Feedback, poświęconego obecności podmiotów objętych sankcjami UE na platformach internetowych.
Opisali między innymi stronę Dugina na Facebooku, która powstała w kwietniu 2023 roku. Regularnie publikowano na niej materiały związane z rosyjskim ideologiem - nagrania jego wystąpień, eseje i wypowiedzi. W czasie przygotowywania raportu strona miała ponad sześć tysięcy obserwujących, a liczba publikacji dochodziła do dziesięciu dziennie. Obecnie jest niedostępna. Na Facebooku nadal działa natomiast profil użytkownika "Aleksandr Dugin", założony w 2009 roku.
Autorzy raportu podejrzewali, że nie był to oficjalny profil Dugina na Facebooku, lecz strona prowadzona przez jego sympatyków. Wskazywała na to między innymi informacja, że administrator znajdował się w Brazylii. Podobny trop pojawił się w ustaleniach grupy TUA Research dotyczących nadal aktywnego konta @AGDugin w serwisie X.
Ustalenia autorów raportu co prawda dotyczą Facebooka, a nie konta w serwisie X, ale pokazują szerszy problem: treści i przekazy osób objętych sankcjami mogą nadal docierać do odbiorców za pośrednictwem kont prowadzonych przez inne osoby.
Dugin głównym ideologiem Kremla? Spore uproszczenie
Aleksandr Dugin jest często przedstawiany w mediach jako "główny ideolog Kremla", "mózg Putina", a nawet współczesny Rasputin. Czy to prawda?
Ten rosyjski filozof to jeden z najbardziej znanych propagatorów eurazjatyzmu - idei budowy imperium skupionego wokół Rosji i przeciwstawiającego się Zachodowi. Jest przeciwnikiem liberalizmu i zachodniego porządku międzynarodowego. Poglądy Dugina znalazły się również w uzasadnieniu unijnych sankcji. W 2022 roku UE określiła go jako wieloletniego ideologa ruskiego miru (zakłada szczególną więź Rosji z ziemiami i ludnością uznawanymi za część rosyjskiej przestrzeni kulturowej i historycznej) i eurazjatyzmu. Wskazała, że ideologicznie i teologicznie uzasadniał aneksję Krymu oraz rosyjską agresję na Ukrainę.
Nie oznacza to jednak, że Dugin jest głównym autorem ideologii Kremla lub że bezpośrednio kształtuje decyzje Władimira Putina. Badacze podkreślają, że jego rola w kształtowaniu polityki rosyjskich władz jest bardziej złożona, niż sugeruje łatka "głównego ideologa".
Zbigniew Parafianowicz, dziennikarz wp.pl specjalizujący się w tematyce wschodniej, skłania się ku opinii, że wpływy Dugina na Kremlu przypominają raczej "napompowany balon". Jednocześnie przypomina, że Władisław Surkow, jeden z byłych doradców Putina, był zwolennikiem "koncepcji duginowskich", zgodnie z którymi Rosja ma rzekomo stanowić odrębną cywilizację. Wpływ filozofa na Kreml można więc określić raczej jako pośredni.
Podobne zastrzeżenia przedstawili Katharina Bluhm i Mihai Varga w artykule naukowym opublikowanym w 2025 roku w "Journal of Political Ideologies". Autorzy uznali za mylące utożsamianie ideologii rosyjskich elit z neoeurazjatyzmem Dugina. Wskazali, że na kształt obecnej ideologii państwowej wpływały różne nurty rosyjskiej prawicy, w tym nacjonalizm wielkoruski i myśl konserwatywna. Niektóre z tych środowisk początkowo odrzucały koncepcje Dugina.
Trafniej zatem określać Aleksandra Dugina jako jednego z ideologów rosyjskiego imperializmu i przedstawicieli środowisk, których idee wpływają na obecną politykę Kremla.
W budowaniu mitu Dugina jako "głównego ideologa Kremla" pomógł zamach z sierpnia 2022 roku, w którym zginęła jego córka, Daria. Oboje wracali z Festiwalu Tradycja, ale w ostatniej chwili Dugin zmienił plany i nie wsiadł do samochodu, który chwilę później eksplodował. Pojawiły się przypuszczenia, że to on był celem zamachu. Rosyjskie władze oskarżyły o jego przeprowadzenie Ukrainę, która kategorycznie odrzuciła te zarzuty.