"Niszczą groby Polaków"? Jak fejki mają nas dzielić
Trwa kryzys w relacjach polsko-ukraińskich. Najpierw pod koniec maja 2026 roku prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski nadał jednostce wojskowej nazwę "Bohaterów UPA", a w odpowiedzi prezydent Karol Nawrocki 19 czerwca 2026 roku odebrał mu Order Orła Białego. Obie te decyzje wywołały ogromne emocje społeczne, ale w sieci niektóre środowiska próbują jeszcze bardziej je podgrzewać, wykorzystując do tego fake newsy.
Po ogłoszeniu decyzji o odebraniu odznaczenia w mediach społecznościowych udostępniano nagranie, na którym dwóch żołnierzy bezcześci grób, stojąc na nim i kopiąc w pionową część nagrobka (płytę napisową). Na drugiej części filmu widać inne zniszczone groby - w domyśle za to także mieli odpowiadać żołnierze. "Zniszczony cmentarz Polski w Ukrainie. To nie wandale... lecz żołnierze" - napisano na nagraniu (pisownia wszystkich wpisów oryginalna).
Taką wersję podbijano na kontach, na których już wcześniej publikowano antyukraińskie treści. "Ukraińscy bohaterowie na polskim cmentarzu"; "Na razie na Ukrainie zaczęli niszczyć groby Polaków. Oby to nie skoczyło się jak na Wołyniu"; "Polski cmentarz w ukrainie. Zolnierze. Podobno nasi bracia" - pisali 20 czerwca 2026 roku użytkownicy serwisu X, którzy udostępniali nagranie.
Część komentujących uwierzyła, że na filmie ukraińscy żołnierze niszczą polski cmentarz. Niektórzy wprost twierdzili, że to efekt ostatnich decyzji prezydentów i pogorszenia relacji między Polską a Ukrainą. "To, że eskalacja uruchomi ekstremistów, było oczywiste"; "No i widać że prawdziwi Banderowcy,a nie bohaterowie,nawet przeszkadza im Polski cmentarz i ono uważają się za cywilizowanych ludzi, gdzie chcą być w Europie,tacy ludzie nie nadają się do Europy i mam nadzieję że Polska się sprzeciwi wejścia Ukrainy banderowskiej do UE"; "Macie wdzięczność waszych braci wukraincow..." - pisali.
Wbrew tym komentarzom eskalacja napięć nie uruchomiła jednak ekstremistów, a siewców dezinformacji.
Inne daty, inni żołnierze, inne kraje
Ale choć film ma dwie części, to na żadnej z nich nie ma ukraińskich żołnierzy - ani tym bardziej - polskiego cmentarza. Wystarczy wprowadzić dowolny fragment nagrań do wyszukiwarki Google, żeby znaleźć artykuły o tym, co naprawdę pokazują.
Film z żołnierzami powstał w listopadzie 2020 roku. Widać na nim, jak dwóch azerbejdżańskich żołnierzy niszczy ormiańskie groby na terenie Górskiego Karabachu, czyli spornego terytorium między Armenią a Azerbejdżanem. Cmentarz zbezczeszczono podczas drugiej wojny o Górski Karabach, która trwała od września do listopada 2020 roku. W pierwszych tygodnia konfliktu armia Azerbejdżanu zajęła tereny południowego Karabachu kontrolowane wcześniej przez Ormian i to prawdopodobnie tam powstało nagranie, które teraz przedstawia się jako polski cmentarz w Ukrainie.
Drugi film pokazujący zniszczony cmentarz jest nowszy, ale też nie powstał w Ukrainie. Opublikowała go w kwietniu 2026 roku jedna z użytkowniczek serwisu X, która wyjaśniła, że to cmentarz w mieście Mardż Ujun na południu Libanu. Zdewastowali go izraelscy żołnierze, którzy wcześniej okupowali ten teren.
Fejka rozpowszechniał działacz partii Brauna
Fake news o ukraińskich żołnierzach rzekomo niszczących polski cmentarz pojawił się w polskiej sieci już w maju 2026 roku. Rozpowszechniał go między innymi Mateusz Rutkowski, działacz Konfederacji Korony Polskiej Grzegorza Brauna. "Jeśli jeszcze ktoś myśli, że Ukraina jest naszym przyjacielem, zapraszam do obejrzenia tego filmu" - mówi mężczyzna na nagraniu, które wciąż jest dostępne w sieci, mimo że filmy zweryfikował już portal Demagog.
Nie ma więc wątpliwości, że ktoś z premedytacją wyciągnął teraz tamte nagrania, żeby podsycać nimi negatywne emocje względem Ukraińców.