Posłanka Biejat o krótszym czasie pracy: "funkcjonuje w Danii, we Francji, na Islandii". Sprawdzamy

Partia Razem na czwartek 22 września zapowiedziała złożenie projektu ustawy skracającej czas pracy stopniowo do 35 godzin tygodniowo. Poinformowała o tym dzień wcześniej w Polsat News posłanka tej partii Magdalena Biejat. "To jest ustawa, która jest potrzebna. Pomysł skrócenia czasu pracy popiera zdecydowana większość Polaków. I słusznie, bo naprawdę czas, żebyśmy przestali myśleć o Polsce jako kraju na dorobku, bo już dawno nim nie jesteśmy" - stwierdziła.

Gdy prowadzący zapytał, czy jest pewna, że polska gospodarka na tym nie straci, odparła: "Niektórzy ekonomiści tak twierdzą, ci o bardziej liberalnym zabarwieniu. Ale zapewniam, że to się nie wydarzy. A wiem to dlatego, że skrócony czas pracy już funkcjonuje w Danii, we Francji, na Islandii".

Sprawdziliśmy, czy rzeczywiście jest tak, jak mówi posłanka partii Razem - i jak to wygląda również w innych krajach.

W Polsce mamy 40-godzinny tydzień pracy, lecz wiele polskich firm zastanawia się nad jego skróceniem. Zwolennicy argumentują, że bardziej wypoczęci, bardziej zadowoleni pracownicy będą bardziej wydajni. Przeciwnicy obawiają się, że zrujnuje to gospodarkę. Dyskusja o tym trwa od kilku tygodni po tym, jak szef Platformy Obywatelskiej Donald Tusk 9 lipca w Szczecinie zapowiedział, że do wyborów jego partia będzie miała przygotowany precyzyjny projekt pilotażu na czterodniowy tydzień pracy. "Rynek pracy nigdy nie zmieniał się tak dynamicznie, nigdy nie był tak elastyczny i nigdy nie był tak wymagający, jak dzisiaj" - powiedział wówczas.

Partia Razem ma inny pomysł. Chce pozostawić pięciodniowy tydzień pracy, ale zmniejszyć liczbę godzin do siedmiu. Swoje pomysły na skrócenie czasu pracy mają też Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych i Polskie Stronnictwo Ludowe.

We Francji już od 2000 roku w firmach zatrudniających do 20 pracowników, a od 2002 roku we wszystkich obowiązuje 35-godzinny tydzień pracy (wcześniej: 39 godzin). Jak informował w swojej analizie portal Demagog.pl przy okazji weryfikacji innych słów Biejat, wprowadzono tam też możliwość uzyskania dodatkowego płatnego urlopu pracownikowi, który swój tydzień pracy może przedłużyć maksymalnie do 39 godzin tygodniowo - przysługują mu dodatkowe cztery godziny/pół dnia płatnego urlopu.

Według najnowszego zestawienia "Better Life Index" przygotowywanego przez OECD Francja wśród ponad 40 państw jest na szóstym miejscu pod względem zachowania równowagi między pracą a życiem osobistym (work-life balance), a na drugim pod względem liczby godzin przeznaczonych na wypoczynek i dbanie o siebie.

Na drugim miejscu przywołanego wyżej zestawienia jest Dania, która przez wiele lat była liderem. Tam standardowy tydzień pracy trwa od poniedziałku do piątku i wynosi co do zasady 37 godzin. Godzinowy wymiar pracy jest ustanawiany w ramach porozumień zbiorowych. W zależności od uzgodnień osobom pracującym na drugą i trzecią zmianę mogą przysługiwać dodatkowe dwie godziny urlopu za każde 37 godzin pracy.

W 2019 roku urząd jednej z duńskich gmin - Odsherred - wprowadził na trzy lata 35-godzinny tydzień pracy. Polega na tym, że pracuje się od poniedziałku do czwartku, a godziny pracy są ustalane indywidualnie z racji tego, że przynajmniej raz - ze względu na konieczność obsługi petentów w godzinach popołudniowych - muszą pracować dłużej.

W Islandii w latach 2015-2019 przeprowadzono eksperyment polegający na tym, że 2,5 tys. pracowników pracowało krócej. Podczas pilotażu pracownicy otrzymywali takie samo wynagrodzenie jak w przypadku standardowego tygodnia pracy. Testy przeprowadzono w różnych placówkach sektora publicznego takich jak przedszkola, domy opieki społecznej, szpitale czy biura administracji państwowej. Najczęściej wymiar pracy skracano z 40 do 35 lub 36 godzin tygodniowo. Dzięki skróceniu czasu pracy zatrudnieni rzadziej skarżyli się na stres i rozdrażnienie, a ich efektywność w przeważającej liczbie przypadków wzrosła lub przynajmniej pozostała na niezmiennym poziomie.

Wyniki eksperymentu ogłoszono dwa lata później, o czym informowały media na całym świecie. "Największy na świecie pilotaż krótszego tygodnia pracy w sektorze publicznym był pod każdym względem przytłaczającym sukcesem - powiedział wówczas Will Stronge, dyrektor ds. badań w brytyjskim think tanku Autonomy and the Association for Sustainable Democracy (Alda). "To może być lekcja dla innych rządów" - ocenił.

Jednak sukces eksperymentu nie doprowadził do zmiany przepisów. Islandczycy nadal mają do przepracowania 40 godzin w tygodniu. Lecz zmieniono układy zbiorowe kilku związków zawodowych w ten sposób, że wprowadzono krótszy czas pracy bez obniżania wynagrodzenia.

W lutym 2022 roku belgijski rząd ogłosił, że pracownicy mogą zdecydować, czy chcą pracować tak jak dotychczas, czyli przez pięć dni w tygodniu, czy cztery dni bez zmniejszenia wynagrodzenia. Jednak obowiązkowa liczba godzin pozostaje taka sama: osoby, które zdecydują się pracować 10 godzin dziennie, będą miały dodatkowy dzień wolny. Będą mogły też wybrać inne opcje.

"Celem jest danie pracownikom i pracodawcom większej wolności do organizacji pracy" - mówił wówczas Alexander de Croo, premier Belgii. Zmiany w prawie mają pomóc walczyć z bezrobociem.

Z kolei w Wielkiej Brytanii właśnie trwa największy na świecie - według organizatorów - program testowego skrócenia czasu pracy. Zgłosiło się do niego 3,3 tys. pracowników z 70 firm. Wynagrodzenia będą im wypłacane według modelu 100:80:100 - 100 proc. wynagrodzenia za 80 proc. czasu pracy w zamian za zobowiązanie do utrzymania co najmniej 100 proc. wydajności.

Podsumowując: ma rację posłanka Biejat, że w Danii i we Francji funkcjonuje już krótszy czas pracy - jednak w Islandii prawa w tym zakresie jeszcze nie zmieniono.

Autor: Jan Kunert / Źródło: Konkret24; zdjęcie: Shutterstock