Musk oskarża Unię o cenzurę. Oto za co naprawdę go ukarano

- To jest okropne - tak amerykański prezydent Donald Trump skomentował karę 120 mln euro nałożoną przez Komisję Europejską na serwis X. Zdaniem Brukseli platforma X nie spełnia wymogów wynikających z unijnego prawa dotyczących przejrzystości i bezpieczeństwa treści, dlatego ukarała serwis grzywną w wysokości 120 mln euro.

W odpowiedzi X zablokowało konto reklamowe Komisji. To dodatkowy profil powiązany z głównym kontem, służący do prowadzenia kampanii reklamowych. Nikita Bier, szef produktu w firmie X oskarżył Komisję o publikowanie linków wprowadzających użytkowników w błąd i sugerujących, że są to materiały wideo, co miało sztucznie zwiększać ich zasięg. Z tego powodu konto reklamowe zostało zablokowane. Wbrew temu, co twierdzili niektórzy internauci, nie doszło do zablokowania głównego konta Komisji Europejskiej w serwisie X. To nadal działa.

Musk poszedł jeszcze dalej i w licznych postach atakował Unię Europejską na swojej platformie. Nazwał ją "tyraniczną, niewybraną biurokracją uciskającą ludzi" oraz wezwał do jej likwidacji. Dalej przekonywał, że "w Europie wolność słowa jest rutynowo ograniczana, a ludzie nawet nie zdają sobie z tego sprawy", a opis historii jego sporu z Unią nazwał "osią czasu cenzury UE".

Murem za Muskiem stanęli także inni przedstawiciele amerykańskiej administracji. 4 grudnia wiceprezydent JD Vance stwierdził w serwisie X, że "UE powinna wspierać wolność słowa, a nie atakować amerykańskie firmy za bzdury". Ostro zareagował sekretarz stanu USA Marco Rubio: "Kara w wysokości 140 milionów dolarów (równowartość 120 mln euro - red.) nałożona przez Komisję Europejską nie jest tylko atakiem na X, jest to atak rządów innych państw na wszystkie amerykańskie platformy technologiczne i na obywateli amerykańskich. Minęły już czasy cenzurowania amerykańskiego internetu". Andrew Puzder, ambasador Stanów Zjednoczonych przy UE przekonywał, że grzywna jest wygórowana i stanowi efekt "nadmiernej ingerencji regulacyjnej UE wymierzonej w amerykańskie innowacje".

Do Polski również przeniknęły echa narracji o "cenzurze". "Unia po cichu zaoferowala 'deal' na cenzure dla platform internetowych w zamian za zniesienie kar. Elon Musk odmowil - inne platformy sie zgodzily. Bedzie cenzura w YouTube, FB i innych platformach. X jeszcze sie trzyma. Zelazna Kurtyna sie buduje" - 6 grudnia przekonywała anonimowa użytkowniczka X (pisownia postów oryginalna). "Elon skrytykował Unie Europejską, bo ta za karę, że nie zgodził się na cenzurę X - wlepiła mu grzywnę w wysokości 170 mln EUR! Elon się nie ugiął i nie zgodził na cenzurę!" - 7 grudnia pisał, zawyżając kwotę nałożonej kary, Piotr Panasiuk, znany z promowania prorosyjskich narracji w sieci. "Komisja Europejska uderzyła cenzurą w platformę X. Kara idzie w miliony euro" - brzmi tytuł tekstu portalu Tysol.pl z 5 grudnia.

Tak więc prostujemy: wcale nie o cenzurę i wolność słowa chodzi. Decyzja Komisji dotyczy wymogów dostosowania się amerykańskiej platformy do unijnego prawa.

Komisja Europejska przez niemal dwa lata prowadziła formalne postępowanie przeciwko platformie X. Badano czy serwis mógł naruszyć Akt o usługach cyfrowych (Digital Services Act, DSA) w obszarach związanych z zarządzaniem ryzykiem, moderowaniem treści, podstępnymi wzorcami (nieuczciwe techniki projektowania interfejsów, które manipulują użytkownikami, skłaniając ich do działań, których wcale nie planowali, np. do zakupów czy rejestracji), przejrzystością reklam i dostępem badaczy do danych. Komisja przyjęła wstępne ustalenia w tej sprawie w lipcu 2024 roku. Postępowanie trwało i w jego wyniku 4 grudnia Komisja nałożyła na platformę X karę wysokości 120 milionów euro za nieprzestrzeganie trzech przepisów DSA.

Po pierwsze, według KE X narusza obowiązek wynikający z DSA, zgodnie z którym platformy internetowe muszą zakazać stosowania wprowadzających w błąd praktyk projektowych w swoich usługach. Chodzi o niebieski znacznik dla "zweryfikowanych" kont. "W serwisie X każdy może zapłacić za uzyskanie statusu 'zweryfikowanego', bez konieczności przeprowadzania przez firmę rzetelnej weryfikacji osoby stojącej za kontem, co utrudnia użytkownikom ocenę autentyczności kont i treści, z którymi mają do czynienia. To wprowadzanie w błąd naraża użytkowników na oszustwa, w tym podszywanie się pod inne osoby, a także inne formy manipulacji ze strony złośliwych podmiotów" - ocenia KE.

Po drugie, platforma Elona Muska nie spełnia wymogów wynikających z DSA dotyczących przejrzystości i dostępności bazy reklam. "Dostępne i możliwe do przeszukiwania repozytoria reklam mają kluczowe znaczenie dla badaczy i społeczeństwa obywatelskiego w zakresie wykrywania oszustw, hybrydowych kampanii zagrożeń, skoordynowanych operacji informacyjnych i fałszywych reklam" - pisze KE. Według niej barierą w korzystaniu z bazy reklam są "nadmierne opóźnienia w przetwarzaniu [danych]", które podważają sens istnienia repozytoriów reklam. I tak w repozytorium reklam X brakuje kluczowych informacji: treść i temat reklamy oraz danych podmiotu, który opłacił reklamę. W ocenie unijnej instytucji "utrudnia to badaczom i opinii publicznej niezależną analizę potencjalnych zagrożeń związanych z reklamami internetowymi".

Po trzecie, KE uznała, że X nie daje badaczom dostępu do publicznych danych. To także naruszenie DSA. Komisja Europejska zwraca uwagę, że warunki korzystania z serwisu X zabraniają badaczom samodzielnego dostępu do danych publicznych, w tym poprzez tzw. webscraping - to technika automatycznego pozyskiwania danych z witryn internetowych przy użyciu botów lub specjalnych skryptów (programów).

"Wysokość grzywny nałożonej dzisiaj została obliczona z uwzględnieniem charakteru naruszeń, ich wagi w odniesieniu do użytkowników z UE, których dotyczą, oraz czasu ich trwania" - informuje Komisja. Zaznaczono, że to pierwsza decyzja stwierdzająca nieprzestrzeganie przepisów aktu o usługach cyfrowych. Teraz X ma 60 dni roboczych na przedstawienie planu działania dotyczącego usunięcia naruszeń związanych ze "zweryfikowanymi" kontami i 90 dni na przygotowanie planu dotyczącego pozostałych dwóch punktów. Plany zaopiniuje unijna Rada ds. Produktów Cyfrowych, a Komisja będzie miała kolejny miesiąc na podjęcie ostatecznej decyzji.

Najbardziej uderzające pozostaje jednak to, że Elon Musk głośno zarzuca Unii Europejskiej cenzurę, podczas gdy wobec państw, w których X jest całkowicie zablokowany - jak Rosja, Chiny, Iran, Turkmenistan czy Korea Północna - podobnych oskarżeń już nie formułuje.