FAŁSZ

"Zjawisko na granicy Alaski, Kanady i Rosji"? Gdyby tak było, skutek byłby katastrofalny

"Zjawisko na granicy Alaski, Kanady i Rosji"? Gdyby to była prawda, skutek byłby katastrofalny

Ogromny Księżyc bardzo blisko Ziemi, prawie jak na wyciągnięcie ręki - nagranie z takim widokiem notuje setki tysięcy odsłon w polskich mediach społecznościowych. Ma przedstawiać zjawisko w okolicach Alaski. Nie jest to jednak autentyczny film.

Pokazujemy, co jest prawdą, a co fałszem
Weryfikujemy fake newsy, sprawdzamy dane, analizujemy informacje z sieci

Internauci są zachwyceni krótkim filmem, który ma pokazywać niezwykłe zjawisko, do jakiego doszło między Stanami Zjednoczonymi a Kanadą. Na nagraniu widać, jak Księżyc o ogromnych rozmiarach wyłania się zza horyzontu, przemieszcza nad lądem i jeziorem, zakrywa na moment całkowicie słońce, a następnie znika za horyzontem. Księżyc jest nie tylko wielki, ale też zdaje się być bardzo blisko.

"Obejrzyjcie cudo"; "Coś wspaniałego"; "Zjawisko na granicy Alaski, Kanady i Rosji, trwa 36 sek, raz w roku, księżyc jest tak blisko Ziemi, że wydaje się, że się z nią zderzy, potem całkowite zaćmienie Słońca" - to niektóre popularne komentarze w polskim internecie (pisownia oryginalna), które znaleźliśmy przy tym nagraniu. Pojawiły się w weekend 30 i 31 lipca; wideo było wówczas bardzo popularne. Zebrało setki komentarzy. Filmik ma ponad 250 tys. odsłon.

Jeden z postów z błędnym opisem na temat wideoTwitter

Jednak uważni internauci i dziennikarze komentowali na Twitterze, że wideo jest komputerową animacją. "Jak mamy walczyć z rosyjską dezinformacją, skoro furorę w naszym internecie robi CGI z wielgaśnym Księżycem podpisany jako filmik rzadkiego zjawiska zza koła podbiegunowego?" - pytał Jakub Wiech, wicenaczelny serwisu Energetyka24.com. "Setki ludzi podaje dalej to 'wideo' jako prawdziwe. Jesteśmy straceni - ocenił Marcin Makowski z Interii. "4,5 tysiąca lajków. Wybieram wiarę, że są to lajki ironiczne. Inaczej musiałabym się zmierzyć z pytaniami 'dokąd zmierzamy' i 'czy wszyscy powinni głosować' - skomentowała Dominika Długosz z "Newsweek Polska".

Odkrycie rdzy na księżycu (materiał archiwalny)
Odkrycie rdzy na księżycu (materiał archiwalny)tvn24

Krwawy Księżyc i superksiężyc

W maju 2021 roku zdarzyło się rzadkie zjawisko astronomiczne. W różnych częściach świata po raz pierwszy od ponad dwóch lat zaobserwowano wtedy całkowite zaćmienie księżyca - stał się wtedy rudawy, ponieważ jego tarcza znalazła się w strefie całkowitego cienia Ziemi. Takie zjawisko nazywa się Krwawym Księżycem. Dodatkowo złożyło się tak, że wówczas księżyc był najbliżej Ziemi. Wydawał się większy i jaśniejszy niż zwykle. Takie zjawisko z kolei nazywa się superksiężycem.

Komputerowa animacja ukraińskiego artysty

Właśnie wówczas, gdy wyczekiwano na to zjawisko i potem w czasie jego trwania wideo teraz popularne - z gigantycznym księżycem poruszającym się po niebie - stało się wiralem, który miał dziesiątki milionów wyświetleń. Internauci byli przekonani, że nagranie jest prawdziwe i pokazuje opisywane to zjawisko.

Autentyczność filmu sprawdzały wówczas redakcje internetowe, m.in. portalu fact-checkingowego Snopes, Reutersa czy Newsweeka. Stwierdziły, że po raz pierwszy wideo pojawiło się 17 maja 2021 roku na TikToku na profilu @aleksey_nz. Po kilku dniach miało już dziesiątki milionów wyświetleń. Ponadto zostało zamieszczone na stronie, na której swoje prace umieszczają artyści tworzący obrazy generowane komputerowo (computer-generated imagery – CGI) i które można kupić, płacąc kryptowalutami. Przy wideo z Księżycem jest informacja, że autorem jest Aleksey Patrev. Zatytułowano je "Supermoon" - "Superksiężyc" - i według opisu ma przedstawiać zjawisko widziane między Rosją a Kanadą.

Patrev w sieci przedstawia się jako żyjący w ukraińskiej Odessie artysta zajmujący się CGI. Swoje prace publikuje regularnie w mediach społecznościowych: na TikToku (miliony wyświetleń), Instagramie i YouTube (420 tys. subskrybentów, miliony odsłon). Można tam zobaczyć stworzone przez niego filmy m.in. z kosmitami atakującymi Amerykę z kosmosu; z ogromnym powiększeniem podeszwy buta astronauty na Księżycu; z okrętem spadającym z nieba i niszczącym moskiewski Plac Czerwony.

Wideo z Księżycem zostało opublikowane także na kanale Patreva na YouTube 2 czerwca 2021 roku. Obecnie nie ma go już jednak ani na TikToku artysty, ani na jego Instagramie. Przesłaliśmy Petrevovi poprzez jego profile pytanie, czy rzeczywiście on stworzył wiral z Księżycem, ale nie dostaliśmy odpowiedzi.

Redakcje, które analizowały to nagranie, informowały, że niemożliwe byłoby zarejestrowanie widocznego na nim zjawiska. Ruch Księżyca nie wygląda na naturalny; brakuje jego odbicia w znajdującym się pod nim jeziorem, a według NASA może on się zbliżyć do Ziemi maksymalnie ponad 363 tys. kilometrów, czyli musiałby być na filmie dużo mniejszy. I tak np. według portalu Livescience.com, serwisu z wiadomościami naukowymi, gdyby Księżyc zbliżył się do Ziemi tak, jak widać na tym nagraniu, skutek byłby katastrofalny: wzrosłaby siła grawitacji, co mogłoby zniszczyć wyspy i nisko położone obszary przybrzeżne. Nagły wzrost grawitacji wywołałby również trzęsienia Ziemi i nasilone erupcje wulkaniczne.

Autor: Jan Kunert, współpraca Martyna Płecha / Źródło: Konkret24; zdjęcie: Twitter

Pozostałe wiadomości

Liderzy partii zachęcają swoich wyborców, by wzięli udział w czerwcowych wyborach do Parlamentu Europejskiego, kładąc nacisk na frekwencję w każdym okręgu. Bo w tych wyborach liczba głosów w okręgach jest szczególnie istotna.

Jeden dobry wynik w okręgu może zmienić sytuację partii w całym kraju. Dlaczego?

Jeden dobry wynik w okręgu może zmienić sytuację partii w całym kraju. Dlaczego?

Źródło:
Konkret24

Minister w kancelarii prezydenta Wojciech Kolarski pouczał w radiowym wywiadzie, że to nie Rada Ministrów "wyznacza prezydentowi tematy i zakres rozmów" oraz że konstytucja "mówi o współdziałaniu". Co do współpracy prezydenta z rządem wypowiedział się już jednak kiedyś Trybunał Konstytucyjny. Przypominamy, co orzekł.

Współpraca prezydenta z rządem. Ministrowie Dudy vs wyrok Trybunału Konstytucyjnego

Współpraca prezydenta z rządem. Ministrowie Dudy vs wyrok Trybunału Konstytucyjnego

Źródło:
Konkret24

Zdaniem opozycji kandydujący do Parlamentu Europejskiego członkowie rządu "uciekają" z Polski - lecz według innych teorii mają tylko "pociągnąć wynik", by potem zrzec się mandatu europosła i wrócić na stanowiska. Czy to możliwe? A co z ich mandatami poselskimi? Sprawdziliśmy procedury.

Kandydują do PE. Kiedy stracą mandaty? Można się zrzec mandatu europosła i wrócić do Sejmu?

Kandydują do PE. Kiedy stracą mandaty? Można się zrzec mandatu europosła i wrócić do Sejmu?

Źródło:
Konkret24

Pracownicy konsulatu Ukrainy mieli prowadzić podziemną drukarnię i legalizować fałszywe ukraińskie paszporty - dowiadujemy się z rozpowszechnianego w mediach społecznościowych filmu. Ma on logo ukraińskiej organizacji rządowej i wygląda jak oficjalny materiał. Ale to fałszywka: zarówno pod względem informacyjnym, jak i montażowym.

Ukraiński konsulat, podziemna drukarnia, fałszywe paszporty. Nic się nie zgadza

Ukraiński konsulat, podziemna drukarnia, fałszywe paszporty. Nic się nie zgadza

Źródło:
Konkret24

Informacja, jakoby w Katowicach obywatele Ukrainy protestowali przeciwko poborowi do ukraińskiego wojska również tych mężczyzn, którzy są teraz w Polsce, wywołała komentarze w sieci. Nie jest prawdziwa, taki protest się nie odbył. Ten fake news jest jednak wykorzystywany teraz w antyukraińskiej narracji.

Ukraińcy przeciwko poborowi mężczyzn przebywających w Polsce? Takiego protestu nie było

Ukraińcy przeciwko poborowi mężczyzn przebywających w Polsce? Takiego protestu nie było

Źródło:
Konkret24

"Czym ci biedni ludzie mają palić"? - komentują internauci, którzy uwierzyli w rzekomy nowy zakaz planowany w Unii Europejskiej. Krążący w sieci przekaz jest skutkiem sugestii zbudowanej na bazie tytułu jednego z tekstów w specjalistycznym serwisie. Uspokajamy: w UE nie ma takich planów.

Nowy "zakaz Unii Europejskiej" dotyczy ogrzewania pelletem i drewnem? Wyjaśniamy

Nowy "zakaz Unii Europejskiej" dotyczy ogrzewania pelletem i drewnem? Wyjaśniamy

Źródło:
Konkret24

 W Kanadzie za "mówienie dobrze o samochodach spalinowych" grozi "dwa lata odsiadki", bo to "propaganda antyklimatystyczna" - twierdzą bohaterowie nagrań, które mają tysiące wyświetleń w sieci. Po pierwsze, to nieprawda. Po drugie, internauci mylą promowanie paliw kopalnych z chwaleniem samochodu.

W tym kraju nie wolno mówić "fajna fura" o aucie spalinowym? Nieporozumienie

W tym kraju nie wolno mówić "fajna fura" o aucie spalinowym? Nieporozumienie

Źródło:
Konkret24

Polscy policjanci będą od maja sprawdzać legalność pobytu w Polsce Ukraińców w wieku poborowym i jeśli trzeba, "eskortować" ich do ukraińskiej ambasady - taki przekaz rozpowszechniają polscy internauci. Nie jest to prawda, a film pokazywany jako rzekomy dowód jest klasyczną fałszywką.

Policja "rozpocznie masowe kontrole" Ukraińców w wieku poborowym? MSWiA dementuje

Policja "rozpocznie masowe kontrole" Ukraińców w wieku poborowym? MSWiA dementuje

Źródło:
Konkret24

Wielu internautów wierzy w rozpowszechniany w sieci przekaz, jakoby środki z Krajowego Planu Odbudowy zostały nam wypłacone po bardzo zawyżonym kursie i że Polska będzie spłacała to przez pół wieku. Tyle że to nieprawda.

Pieniądze z KPO według kursu 7,43 zł za 1 euro? Błąd w liczeniu

Pieniądze z KPO według kursu 7,43 zł za 1 euro? Błąd w liczeniu

Źródło:
Konkret24

Miliony wyświetleń w mediach społecznościowych ma nagranie pokazujące, jak mężczyzna podbiega do zatkniętej w polu flagi Autonomii Palestyńskiej, kopie ją - i tym samym aktywuje ukrytą bombę. Czy to się zdarzyło naprawdę? Czy film jest prawdziwy? Czy on przeżył? Internauci pytają, a udzielane odpowiedzi są rozbieżne. Wyjaśniamy więc.

"Przeżył?". "Fejk jak byk". Odpowiedzi są dwie. Różne

"Przeżył?". "Fejk jak byk". Odpowiedzi są dwie. Różne

Źródło:
Konkret24

Przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji Maciej Świrski uważa, że nikt nie będzie mógł go zastąpić, jeśli zostanie zawieszony po ewentualnym postawieniu przed Trybunałem Stanu. Przestrzega, że nie będzie komu podpisywać dokumentów, a rynek medialny zostanie wręcz "zatrzymany", tak jak i działania koncesyjne. Prawnicy oceniają, że przewodniczący KRRiT się myli.

Świrski: nikt nie może zastąpić przewodniczącego KRRiT. Prawnicy: może

Świrski: nikt nie może zastąpić przewodniczącego KRRiT. Prawnicy: może

Źródło:
Konkrtet24

Po głośnej imprezie w hotelu poselskim Łukasz Mejza tłumaczył z mównicy sejmowej, że w nocy bronił "tradycji polegających na wspólnym, chóralnym śpiewaniu". A w rozmowie z TVN24 tłumaczył się całodniową pracą w sejmowych komisjach i na posiedzeniach. Sprawdziliśmy więc aktywność parlamentarną tego posła PiS. Nie jest to długa analiza.

Mejza tłumaczy nocną imprezę: "skoro się pracuje cały dzień....". Jak on pracuje?

Mejza tłumaczy nocną imprezę: "skoro się pracuje cały dzień....". Jak on pracuje?

Źródło:
Konkret24

To nie ściema kampanijna - tłumaczył minister nauki Dariusz Wieczorek, pytany o obiecane przez Lewicę tysiąc złotych dla studenta. I wyjaśniał, że nie była to obietnica, że "to jest pewien błąd, który wszyscy popełniamy". Przypominamy więc, kto z Lewicy publicznie obiecywał to w kampanii wyborczej.

Minister pytany o obietnicę "tysiąc złotych dla studenta": "to pewien błąd". A kto obiecywał?

Minister pytany o obietnicę "tysiąc złotych dla studenta": "to pewien błąd". A kto obiecywał?

Źródło:
Konkret24

"Wystarczy spojrzeć na dane historyczne i zobaczyć, że zawsze kiedy rządzi Donald Tusk i Platforma Obywatelska, to frekwencja jest niższa" - przekonywał dzień po drugiej turze wyborów samorządowych szef gabinetu prezydenta RP Marcin Mastalerek. Dane PKW o frekwencji nie potwierdzają jego słów.

Mastalerek: "zawsze kiedy rządzi Donald Tusk i PO, to frekwencja jest niższa". Sprawdzamy

Mastalerek: "zawsze kiedy rządzi Donald Tusk i PO, to frekwencja jest niższa". Sprawdzamy

Źródło:
Konkret24

Politycy Prawa i Sprawiedliwości forsują w mediach przekaz, że wraz z powrotem Donalda Tuska na fotel premiera źle się dzieje na ryku pracy. Mateusz Morawiecki jako "dowód" pokazuje mapę z firmami, które zapowiedziały zwolnienia grupowe. Jak sprawdziliśmy, takich zwolnień nie jest więcej, niż było za zarządów Zjednoczonej Prawicy. Eksperci tłumaczą, czego są skutkiem.

Narracja PiS o grupowych zwolnieniach i "powrocie biedy". To manipulacja

Narracja PiS o grupowych zwolnieniach i "powrocie biedy". To manipulacja

Źródło:
Konkret24

"Ukraińcy mają większe prawa w Polsce niż Polacy" - stwierdził jeden z internautów, który rozsyłał przekaz o przyjęciu przez Senat uchwały "o zwolnieniu z podatku dochodowego obywateli Ukrainy i Białorusi". Posty te zawierają szereg nieprawdziwych informacji.

"Senat przyjął uchwałę o zwolnieniu z podatku dochodowego obywateli Ukrainy i Białorusi"? Nic się tu nie zgadza

"Senat przyjął uchwałę o zwolnieniu z podatku dochodowego obywateli Ukrainy i Białorusi"? Nic się tu nie zgadza

Źródło:
Konkret24

"Coś się szykuje" - przekazują zaniepokojeni internauci, rozsyłając zdjęcie zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie samochodu jako świadczenia na rzecz jednostki wojskowej. Uspokajamy: dokument wygląda groźnie, lecz nie jest ani niczym nowym, ani wyjątkowym.

Masz SUV-a, "to go stracisz"? Kto i dlaczego rozsyła takie pisma 

Masz SUV-a, "to go stracisz"? Kto i dlaczego rozsyła takie pisma 

Źródło:
Konkret24

Po pogrzebie Damiana Sobola, wolontariusza, który zginął w izraelskim ostrzale w Strefie Gazy, internauci zaczęli dopytywać, co wokół jego trumny robiły swastyki i czy były prawdziwe. Sprawdziliśmy.

Swastyki pod trumną Polaka zabitego w Strefie Gazy? Wyjaśniamy

Swastyki pod trumną Polaka zabitego w Strefie Gazy? Wyjaśniamy

Źródło:
Konkret24

Tysiące wyświetleń w mediach społecznościowych ma fotografia dwóch mężczyzn jedzących coś na ulicy przed barem. Jeden to prezydencki doradca Marcin Mastalerek, drugi stoi bokiem, twarzy nie widać. Internauci informują, że to prezydent Duda, który podczas pobytu w Nowym Jorku poszedł ze swoim doradcą na pizzę do baru. Czy na pewno?

Duda i Mastalerek jedzą pizzę na ulicy? Kto jest na zdjęciu

Duda i Mastalerek jedzą pizzę na ulicy? Kto jest na zdjęciu

Źródło:
Konkret24

Według krążącego w sieci przekazu po zmianie prawa Ukraińcom łatwiej będzie uzyskać u nas kartę pobytu na trzy lata. A to spowoduje, że "do Polski będą ściągać jeszcze większe ilości Ukraińców". Przekaz ten jest manipulacją - w rzeczywistości planowane zmiany mają uniemożliwić to, by wszyscy Ukraińcy mogli uzyskiwać karty pobytu i pozostawać u nas trzy lata.

"Każdy, kto zechce" z Ukrainy dostanie kartę pobytu w Polsce? No właśnie nie

"Każdy, kto zechce" z Ukrainy dostanie kartę pobytu w Polsce? No właśnie nie

Źródło:
Konkret24

Ponad milionowe zasięgi generuje w polskiej sieci przekaz, że od początku lipca nie będzie można w Niemczech w weekendy jeździć samochodami osobowymi. Powodem ma być troska o środowisko. Uspokajamy: nie ma takich planów.

W Niemczech od lipca "całkowity zakaz jazdy w weekendy"? To "nieuzasadnione obawy"

W Niemczech od lipca "całkowity zakaz jazdy w weekendy"? To "nieuzasadnione obawy"

Źródło:
Konkret24

Czy Amerykański Czerwony Krzyż nie przyjmuje krwi od osób zaszczepionych przeciw COVID-19? Taką teorię, na podstawie pytań z formularza tej organizacji, wysnuli polscy internauci. Kwestionariusz jest prawdziwy, teoria już nie.

Amerykański Czerwony Krzyż "odmawia przyjmowania krwi" od zaszczepionych? Nie

Amerykański Czerwony Krzyż "odmawia przyjmowania krwi" od zaszczepionych? Nie

Źródło:
Konkret24

Internauci i serwisy internetowe podają przekaz, że polskie wojsko wysyła pracującym pierwsze powołania - że dostają "pracownicze przydziały mobilizacyjne". Wyjaśniamy, o co chodzi.

Pracownikom wysłano "pierwsze powołania do wojska"? Nie, wyjaśniamy

Pracownikom wysłano "pierwsze powołania do wojska"? Nie, wyjaśniamy

Źródło:
Konkret24