Polska a prawo unijne: ile razy w tym roku reagowała Komisja Europejska i w jakich sprawach

Komisja Europejska poinformowała 22 grudnia 2021 roku o wszczęciu postępowania przeciwko Polsce "w sprawie uchybienia w związku z naruszeniami prawa UE" - tym razem poszło o Trybunał Konstytucyjny. KE ma poważne zastrzeżenia dotyczące polskiego TK i jego niedawnego orzecznictwa. Jak czytamy w komunikacie KE, "Trybunał Konstytucyjny w swoich wyrokach z 14 lipca 2021 r. i 7 października 2021 r. uznał postanowienia traktatów UE za niezgodne z Konstytucją RP, wyraźnie kwestionując zasadę pierwszeństwa prawa UE. Polska ma dwa miesiące na udzielenie odpowiedzi na wezwanie do usunięcia uchybienia".

To już kolejne w tym roku postępowanie KE wobec Polski w sprawie naruszenia unijnych przepisów. Według informacji z bazy danych KE na temat takich postępowań od 1 stycznia do 28 grudnia 2021 roku komisja podjęła 76 różnego typu decyzji w sprawie naruszania przez Polskę unijnego prawa – chodzi o wszczęcia postępowań, wydawanie uzasadnionej opinii, kierowanie skarg do TSUE. Rok wcześniej takich reakcji KE wobec Polski było 77, a w 2019 roku - 93.

Komisja Europejska uważa, że wyroki polskiego TK naruszają art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej (gwarantuje prawo do skutecznej ochrony sądowej), poddając go nadmiernie zawężającej wykładni. Ponadto Komisja "ma poważne wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności Trybunału Konstytucyjnego i uważa, że nie stanowi on już niezawisłego i bezstronnego sądu". Wszczęte 22 grudnia postępowanie wobec Polski nastąpiło na mocy art. 258 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, który opisuje przedsądową procedurę postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez Komisję Europejską.

Jak wyjaśnia KE na swoich stronach, najpierw komisja przesyła państwu członkowskiemu wezwanie do usunięcia uchybienia, w którym zwraca się o przekazanie jej dalszych informacji. Państwo członkowskie ma na udzielenie szczegółowej odpowiedzi dwa miesiące. Jeżeli Komisja stwierdzi, że dany kraj nie wypełnia swoich zobowiązań wynikających z prawa UE, w następnym kroku może mu przesłać tzw. uzasadnioną opinię. Zawiera ona wyjaśnienia, dlaczego KE uważa, że kraj ten narusza przepisy prawa unijnego. KE domaga się, by w wyznaczonym terminie, zazwyczaj w ciągu dwóch miesięcy, kraj poinformował ją o podjętych środkach.

Jeżeli kraj UE nadal nie skorygował naruszenia przepisów, Komisja może podjąć decyzję o skierowaniu sprawy do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W większości przypadków sprawa zostaje rozwiązana bez tej konieczności.

Jeśli jednak sprawa trafi do TSUE, wtedy toczy się już postępowanie sądowe przed unijnym trybunałem. W jego trakcie KE może zwrócić się do TSUE o nałożenie kary na państwo członkowskie. Jeżeli TSUE stwierdzi, że dany kraj naruszył prawo UE, władze krajowe powinny podjąć działania w celu wykonania wyroku Trybunału.

Na 76 decyzji KE podjętych w tym roku w sprawie naruszania przez Polskę unijnego prawa w 24 przypadkach postępowania zostały już zakończone. Dotyczyły np. implementacji dyrektywy w sprawie usług płatniczych w internecie czy dyrektywy w sprawie oceny oddziaływania na środowisko.

52 sprawy są w toku - siedem z nich to kontynuacja już wcześniej wszczętych procedur naruszeniowych, w tym dwukrotne wezwanie Polski do wykonania wyroków TSUE: w sprawie ochrony przyrody w Puszczy Białowieskiej (procedurę naruszeniową wszczęto w 2017 roku) i w sprawie niezawisłości polskiego sądownictwa (pierwsza decyzja KE była w 2019 roku). 7 września 2021 roku KE zwróciła się do Polski o wykonanie orzeczenia TSUE z 15 lipca tego roku, w którym uznano, że polskie przepisy dotyczące systemu środków dyscyplinarnych stosowanych wobec sędziów są niezgodne z prawem UE.

W 40 przypadkach KE podjęła decyzje o wezwaniu Polski do usunięcia uchybienia – czyli uznała, że Polska naruszyła unijne przepisy – i zdecydowała się na wszczęcie postępowania. W większości przypadków postępowania dotyczą niewłaściwej implementacji prawa unijnego do prawa polskiego, niezgodności polskich przepisów z przepisami unijnych dyrektyw czy niezastosowania przepisów dyrektyw w polskim porządku prawnym.

Tak się stało np. z dyrektywą z 19 marca 2019 roku "w sprawie interoperacyjności systemów elektronicznego poboru opłat drogowych i ułatwiania transgranicznej wymiany informacji na temat przypadków nieuiszczenia opłat drogowych w Unii" - Polska nie zastosowała przepisów tej dyrektywy, stąd KE 25 listopada 2021 roku wszczęła postępowanie w tej sprawie.

Najwięcej wszczętych postepowań – osiem - dotyczy środowiska naturalnego. Zdaniem KE Polska m.in. nie przestrzega przepisów dyrektywy o ochronie obszarów Natura 2000, nie dostosowała krajowych przepisów do dyrektywy o zapobieganiu poważnym awariom przemysłowym; KE ma też zastrzeżenia do sposobu wdrożenia przez Polskę dyrektywy o ochronie jakości powietrza przed zanieczyszczeniami.

W sprawach związanych ze sprawiedliwością i prawami podstawowymi KE siedmiokrotnie wzywała Polskę do usunięcia naruszeń unijnego prawa. Na przykład w lutym 2021 roku wezwała Polskę (i cztery inne kraje członkowskie) "do pełnej transpozycji unijnego prawa penalizującego nawoływanie do nienawiści i przestępstwa z nienawiści". Z kolei w lipcu 2021 roku zarzuciła Polsce (i Węgrom) naruszanie praw podstawowych osób LGBTIQ i wezwała Polskę do wdrożenia przepisów UE dotyczących prawa dostępu do adwokata.

Pięć spraw zostało przekazanych do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. I tak 31 marca KE skierowała do TSUE skargę na Polskę w sprawie ustawy z 20 grudnia 2019 roku o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw, która zdaniem KE "podważa niezawisłość polskich sędziów i jest niezgodna z zasadą nadrzędności prawa UE".

9 czerwca KE wysłała do TSUE skargę na Polskę w sprawie przepisów ordynacji wyborczej, że obywatele innych państw członkowskich UE nie mogą wstępować do krajowych partii politycznych, przez co nie mogą także kandydować w wyborach lokalnych i w wyborach do Parlamentu Europejskiego. Takie przepisy obowiązują jeszcze tylko w Czechach.

Z kolei 23 września komisja wniosła do TSUE skargę na Polskę, twierdząc, że niezgodne z prawem unijnym są uchwalone przy okazji tarcz antycovidowych przepisy skracające kadencję prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej.

Dwie inne skargi na Polskę do TSUE dotyczą przepisów o zamówieniach publicznych oraz ograniczania szkodliwego dla zdrowia hałasu.

Autor: Piotr Jaźwiński / Źródło: Konkret24; zdjęcie Krystian Maj/KPRM