Wymyślony zakup willi, nieistniejący dziennikarz, rzekome morderstwo

Doniesienia o rzekomym zabójstwie dziennikarza Mohammeda Al-Alawiego, który jakoby ujawnił, że teściowa prezydenta Ukrainy Olga Kijaszko kupiła willę za 4,85 milionów dolarów, krążą od ponad miesiąca na platformie X i Facebooku. Internauci piszą o brutalnym zamordowaniu, dziwnych okolicznościach śmierci i zamachach na "wrogów reżimu" organizowanych przez Ministerstwo Obrony Ukrainy.

"Egipski dziennikarz został znaleziony martwy po śledztwie w sprawie zakupu luksusowej willi w El Gouna przez teściową Zelensky'ego. Mohammed Al-Alawi stał się sławny po tym, jak odkrył kosztowny zakup teściowej Zelensky'ego. Ciało reportera zostało niedawno znalezione w Hurghadzie z licznymi otarciami, siniakami, złamaniami i poważnym urazem głowy, który doprowadził do wylewu krwi do mózgu" - tak 25 grudnia 2023 roku opisywał w popularnym wątku jeden z użytkowników serwisu X (pisownia postów oryginalna). I kontynuował: "Krewni Al-Alawiego powiedzieli, że obawiają się o swoje bezpieczeństwo od czasu opublikowania śledztwa. Od tego czasu otrzymują pogróżki. Brat dziennikarza powiedział że policja uważa, że w zabójstwo dziennikarza zaangażowane były ukraińskie służby specjalne, działające na polecenie Zełenskiego lub wysokiego rangą ukraińskiego urzędnika". Pierwszy post z tego wątku miał ponad 41 tys. wyświetleń.

"Cóż za zbieg okoliczności. Egipski dziennikarz Mohammed Al-Alawi, ten z nagrania, został tydzień temu zamordowany w Egipcie. Zupełnym przypadkiem po tym jak ujawnił, że teściowa Zełenskiego kupiła w Egipcie willę za 5 milionów dolarów i zastanawiał się, skąd wzięła na to pieniądze"- napisał z kolei jeden z internatów na Facebooku 31 grudnia. "Tymczasem egipski dziennikarz który ujawnił zakup kolejnej willi Zełeńskiego w Egipcie, brutalnie zamordowany"- informował inny internauta 27 grudnia na platformie X. Powoływał się na artykuł portalu Wolnemedia.pl – w nim pisano: "Ciało reportera zostało znalezione w Hurghadzie, niedaleko drogi do El Hadaba, 23 grudnia 2023. Na ciele znaleziono liczne otarcia, siniaki i złamania. Dziennikarz doznał również poważnego urazu mózgu, który spowodował krwotok mózgowy. Miał rzekomo zostać brutalnie pobity przez grupę napastników". Internauci z oburzeniem komentowali rzekome morderstwo dziennikarza i rzekomy zakup willi, pisząc o korupcji panującej w Ukrainie.

Ale niektórzy kwestionowali prawdziwość zarzutów wobec teściowej Zełenskiego, jak również fakt istnienia owego egipskiego dziennikarza. "Pisali już o tym w czerwcu. Fake"; "To był dziennikarz farmazon tak samo jak te nieruchomości które znalazł" - komentowali internauci na platformie X.

Rzeczywiście: dziennikarze śledczy z redakcji The New Arab ustalili, że cała ta historia została sfabrykowana. Wyniki śledztwa opublikowali 12 stycznia 2024 roku.

Ale po kolei. 20 sierpnia 2023 roku powstał kanał Mohammed Al-Alawi na YouTube, na którym pojawiły się dwa filmy: "Nowa luksusowa willa Zełenskiego w Al-Dżunie" i "Przed luksusową willą Zełenskiego w Al-Dżunie". Mężczyzna, który podawał się za dziennikarza śledczego o imieniu i nazwisku Mohammed Al-Alawi, opowiadał w nich o zakupie przez teściową Wołodymyra Zełenskiego willi w egipskim kurorcie Al-Dżuna nad Morzem Czerwonym – kosztowała 4,85 milionów dolarów. Luksusowe miasteczko turystyczne Al-Dżuna położone jest około 25 kilometrów na północ od Hurghady. Al-Alawi mówił do kamery, że udało mu się wejść w posiadanie umowy zakupu nieruchomości. Jednak żadnej umowy w filmie nie pokazał. Opowiadał, że willa została kupiona 16 maja 2023 roku. W materiale pokazano nagranie przedstawiające ową nieruchomość.

Jak zauważyli dziennikarze The New Arab, kanał został założony tego samego dnia, w którym opublikowano oba materiały. Obecnie jest już niedostępny, ale zachowała się jego archiwalna wersja z dostępem do jednego z filmów. Można go znaleźć także na platformie X. Informacje o zakupie willi zaczęły się rozprzestrzeniać w internecie z komentarzami na temat korupcji w Ukrainie i wydawania przez rodzinę Zełenskiego pieniędzy przeznaczonych na pomoc humanitarną Ukrainie.

22 sierpnia 2023 roku, dwa dni po zamieszczeniu filmów Al-Alawiego, nigeryjski dziennik internetowy "The Punch" opublikował niekompletną kopię rzekomej umowy zakupu nieruchomości. Na skanie dokumentu większość danych jest zamazana. Widzimy, że został sporządzony w dwóch językach: angielskim i arabskim. Zawiera informacje o powierzchni nabytego terenu, imię i nazwisko rzekomego nabywcy, datę zakupu oraz nazwę spółki będącej dotychczas w posiadaniu nieruchomości.

Egipski prawnik biznesowy, do którego dotarli dziennikarze The New Arab, ocenił, że dokument nie przedstawia szczegółów pozwalających ustalić jego autentyczność. Serwis informacyjny Egypt Telegraph po przeprowadzeniu własnej analizy zwrócił uwagę na brak podpisu Olgi Kijaszki na końcu umowy i na niewyraźne odbicie pieczęci, co może wskazywać na sfałszowanie dokumentu.

W oświadczeniu prasowym władze miasta Al-Dżuna, gdzie miałaby się znajdować zakupiona willa, potwierdziły, że opublikowane umowy nie są zbieżne z obowiązującym wzorem umów. Ne znaleziono dokumentacji potwierdzającej posiadanie jakiejkolwiek nieruchomości na terenie Al-Dżuny przez rodzinę prezydenta Ukrainy.

Willa w Al-Dżunie, którą rzekomo miała kupić teściowa Zełenskiego, jest częścią kurortu. Jego właścicielem jest spółka Orascom Developement Holding. Jak podaje The New Arab, już 31 sierpnia 2023 roku spółka opublikowała na platformie X wpis, w którym zaprzeczyła, że właścicielką nieruchomości jest Olga Kijaszko. Poinformowała, że willa, którą widać na nagraniu Al-Alawiego, należy do egipskiej rodziny.

"Rodzina Zełeńskich oraz ich rodzice nie są w posiadaniu jakichkolwiek nieruchomości w Egipcie" - podało 1 września 2023 roku ukraińskie Centrum Przeciwdziałania Dezinformacji (CCD). Źródłem komunikatu była Kancelaria Prezydenta Ukrainy. Historię o rzekomym zakupie i towarzyszące jej dokumenty nazwano fałszerstwem promowanym przez rosyjską propagandę w celu dyskredytacji reputacji Wołodymyra Zełenskiego na arenie światowej.

Ukraińskie Centrum Przeciwdziałania Dezinformacji jest organem roboczym przy Radzie Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy powołanym 11 marca 2021 roku w celu przeciwdziałania obecnym i potencjalnym zagrożeniom dla bezpieczeństwa Ukrainy w sferze informacyjnej.

Około cztery miesiące po publikacji filmów na YouTube przez Al-Alawiego w sieci zaczęły się pojawiać informacje o domniemanej śmierci egipskiego dziennikarza. 21 grudnia na stronie egipskiego internetowego serwisu informacyjnego El Mostaqbal opublikowano materiał - obecnie dostępna jest tylko jego zarchiwizowana wersja - zawierający dwa nagrania, wcześniej zamieszczone na kanale Akhbar Masr na YouTube. Jeden z filmów pokazywał rzekome miejsce zbrodni, a drugi wywiad z Ahmadem przedstawionym jako brat dziennikarza. Obecnie oba filmy są niedostępne, ale kopię wywiadu można znaleźć na platformie X. W rozmowie Ahmad wyjaśnia, w jaki sposób ukraińskie siły specjalne powiązane są ze śmiercią jego brata. "Wszystko zaczęło się, gdy on zaangażował się w tę historię dotyczącą willi nabytej przez któregoś z członków rodziny Zełenskiego"; "Zaczął otrzymywać dużą ilość gróźb... to była jego pierwsza duża robota"; "Boję się o moją rodzinę" - słyszymy na nagraniu. Oba filmy miały dowodzić udziału ukraińskiego wywiadu w śmierci Al-Alawiego.

Redakcja The New Arab twierdzi, że pomiędzy założeniem konta kanału Akhbar Masr a dodaniem na niego materiałów minął tylko jeden dzień. Zauważa, że film ukazujący miejsce zamachu jest krótki i nie widać na nim szczegółów, a w nagraniu z wywiadu nie widać twarzy rozmówcy. Prowadzący wywiad Mohamad Fathi nie jest widoczny w filmie.

Brakuje nie tylko wiarygodnych dowodów na zakup luksusowej willi w Al-Dżunie przez rodzinę Zełenskiego - nie ma też dowodów potwierdzających istnienie rzekomego dziennikarza, który miał ujawnić sprawę. 2 stycznia 2024 roku Egypt Telegraph opublikował materiał na temat rzekomego zabójstwa egipskiego dziennikarza. Pokazał elementy, które podważają prawdziwość opublikowanego fragmentu umowy zakupu i poddał w wątpliwość istnienie dziennikarza o nazwisku Al-Alawi. Szef stowarzyszenia egipskich dziennikarzy Khaled El-Balshy, z którym serwis się skontaktował, po kilkudniowych poszukiwaniach potwierdził redakcji Egypt Telegraph, że wśród członków organizacji nie ma nikogo takiego, a osoby o podobnym nazwisku nie mają nic wspólnego z tematem zakupu nieruchomości.

Redakcje The New Arab i Egypt Telegraph próbowały znaleźć dziennikarza z filmu na YouTube w mediach społecznościowych - bezskutecznie.

30 grudnia 2023 roku egipskie ministerstwo spraw wewnętrznych zdementowało doniesienia o posiadaniu nieruchomości przez rodzinę prezydenta Ukrainy oraz o jakimkolwiek ich w związku z domniemanym zabójstwem Al-Alawiego. "Udało się zidentyfikować willę, której zdjęcie zostało opublikowane, i stwierdzono, że jest ona własnością Egipcjan" - poinformowało.

Dziennikarze śledczy z The New Arab łączą historię rzekomego Al-Alawiego z prorosyjską siatką dezinformacyjną. Jak zauważają, wzmianka o rzekomym zabójstwie pojawiła się 23 grudnia w serwisie Clear Story News - a według ustaleń badacza cyberwywiadu Kyle'a Ehmke'go serwis ten powiązany jest z założycielem prorosyjskiej propagandowej strony DC Weekly, Johnem Markiem Douganem. Serwis DC Weekly w przeszłości informował np. o domniemanym zakupie dwóch luksusowych jachtów przez Wołodymyra Zełenskiego.

Reporterzy The New Arab skontaktowali się z Patrickiem Warrenem z Uniwersytetu Clemson, który wraz z Darrenem Linvillem opisał, w jaki sposób serwis DC Weekly fabrykował narracje w ramach "sieci produkcji i dystrybucji dezinformacji". Model działania był następujący: film pojawia się w mediach społecznościowych na nowym koncie, materiał zostaje wykorzystany jako źródło artykułu w jednym lub kilku arabskich i afrykańskich serwisach informacyjnych, a następnie narracja ta pojawia się na stronie DC Weekly, skąd dalej jest rozprzestrzeniana przez media społecznościowe.

The New Arab zwraca uwagę na podobieństwo między tym modelem a historią Al-Alawiego, która pierwszy raz w mediach zagranicznych pojawiła się właśnie w Clear Story News. Patrick Warren pytany, czy Clear Story News może być częścią sieci dezinformacyjnej, którą badali, odpowiedział twierdząco.