Potyczki Polskiej Fundacji Narodowej z jawnością

Siedziba Polskiej Fundacji Narodowej mieści się w Warszawie, dlatego sporami, gdy organizacja nie chce ujawnić informacji, zajmuje się stołeczny Wojewódzki Sąd Administracyjny. Przeanalizowaliśmy wszystkie wyroki dotyczące PFN, jakie WSA dotychczas wydał. Za każdym razem wskazywał, wbrew stanowisku fundacji, że z mocy ustawy o dostępie do informacji publicznej musi ona odpowiadać na pytania, jakie kierują do niej dziennikarze, obywatele i organizacje pozarządowe.

Pierwszą sprawę, jaka trafiła do sądu administracyjnego, a dotyczyła Polskiej Fundacji Narodowej wniósł dziennikarz. Chciał się dowiedzieć ile, komu i za co fundacja płaci. Organizacja w oficjalnym piśmie odmówiła. Argumentowała, że jest to "tajemnica przedsiębiorcy", a fundacja jest ją zobowiązana chronić.

"Żądane przez wnioskodawcę informacje nie są i nie były upubliczniane, a ich ujawnienie mogłoby narazić zarówno fundację 'Polska Fundacja Narodowa', jak i jej kontrahentów na szkodę, z uwagi na tajemnicę ich przedsiębiorstwa" – można przeczytać w piśmie podpisanym przez dwóch członków zarządu.

W pismach do sądu PFN twierdziła też, że nie jest instytucją publiczną dysponującą publicznymi środkami, a "podmiotem prywatnym", więc nie musi niczego ujawniać. Zdaniem fundacji nie podpada ona pod ustawę o dostępie do informacji publicznej, na podstawie której dziennikarz się do niej zwracał z pytaniami.

Sąd w kwietniu 2018 r. przyznał rację dziennikarzowi. WSA podkreślił, że Polska Fundacja Narodowa musi odpowiadać na stawiane pytania na podstawie ustawy o dostępie do informacji. Argumentował, że fundacja została powołana "z inicjatywy polskiego rządu" przez 17 spółek kontrolowanych przez Skarb Państwa. WSA zwrócił też uwagę, że tylko za zgodą członków rządu może nastąpić powołanie i odwołanie władz PFN (wcześniej za zgodą dwóch, obecnie jednego - red.).

Jak stwierdził WSA, na fundusz założycielski w kwocie 97,5 mln zł złożyły się spółki kontrolowane przez Skarb Państwa i które zobowiązały się do corocznych wpłat na działalność statutową fundacji. Zdaniem sądu majątek, którym dysponuje fundacja nie jest więc 'majątkiem publicznym' sensu stricto, ponieważ nie jest własnością państwa, lecz własnością fundacji. Stwierdził również, że nie są to też środki publiczne w rozumieniu ustawy o finansach publicznych.

"Jednak w sytuacji, gdy Państwo realizuje swoje zadania publiczne poprzez tworzenie takich podmiotów z wykorzystaniem środków finansowych pochodzących od spółek kontrolowanych przez Skarb Państwa, to nie można uznać, że majątek który został fundacji przekazany, nie zachował charakteru 'majątku publicznego" - podkreślił WSA.

WSA zwrócił też uwagę, że z uzasadnienia decyzji odmownej wydanej przez PFN nie wynika zasadność przesłanek, którymi się kierowała, a kwestia tajemnicy przedsiębiorcy została tam przedstawiona ogólnikowo.

Sąd zauważył, że najpierw PFN wydała oficjalną odmowę ujawnienia informacji, po czym stwierdziła, że nie dotyczy jej ustawa o dostępie do informacji, która jest podstawą do wydawania takiej decyzji. "Prezentując takie stanowisko fundacja podważyła tym samym zasadność wydania przez nią decyzji odmownej" - ocenił stołeczny WSA.

Na ten wyrok i przedstawioną wówczas przez sąd argumentację powołują się kolejne składy orzekające, gdy trafiają do nich skargi na PFN od obywateli oraz organizacji pozarządowych. W 2018 roku zapadły jeszcze trzy wyroki.

W listopadzie 2018 roku sąd uznał skargę obywatela. Zwrócił się on do PFN o informacje dotyczące autorów tekstów zamieszczonych w rozsyłanej przez organizację mieszkańcom stolicy broszurze "Dekomunizacja zmiana nazw ulic" oraz podania kosztów tej publikacji. Na trzy kolejne pisma nie dostał żadnej odpowiedzi.

PFN na swojej stronie internetowej argumentuje zasadność wydania broszury. "W przestrzeni publicznej, od momentu uchwalenia ustawy (dekomunizacyjnej - red.), pojawiło się wiele przekłamań i manipulacji związanych z jej celem, mających na celu wywarcie presji na mieszkańcach, aby nie zgadzali się m.in. na zmianę ulic i blokowali jej przeprowadzenie" - pisze fundacja.

Dodaje, że celem kampanii było poinformowanie mieszkańców ulic, których nazwy zostaną zmienione, o "starych" i "nowych" patronach ulic, oraz "odkłamanie manipulacji", które się pojawiły w dyskursie publicznym na temat konieczności wymiany dokumentów oraz kosztów z tym związanych.

Sąd przyznał rację obywatelowi. "Żądana informacja jest informacją publiczną, a fundacja należy do podmiotów zobowiązanych do udostępnienia informacji publicznej" - stwierdził stołeczny WSA, przytaczając w całości argumentację ze swojego kwietniowego orzeczenia.

Według ujawnionego przez Konkret24 sprawozdania PFN z jej działalności, organizacja na projekt "Kampania informacyjna dotycząca zmiany nazw ulic - Dekomunizacja (Warszawa)" wydała w 2017 roku 6,5 tys. zł.

Sieć Obywatelska Watchdog Polska chciała z kolei zobaczyć kopię umowy na spot PFN, który traktował o wydarzeniach marcowych 1968 roku, opublikowany przez fundację w sieci.

PFN w ustawowym terminie nie odpowiedziała na wniosek Sieci, stojąc na stanowisku, że w umowie znajdowały się "klauzule poufności" i że nie była zobowiązana do jej ujawnienia. Jednak gdy sprawa trafiła do sądu, PFN porozumiała się z wykonawcą umowy i ją ujawniła, kierując się "zapewnieniem transparentności jako organizacji pozarządowej".

W grudniu sąd przyznał rację Watchdog Polska, że PFN nie odpowiedziała w terminie. Bezczynność w zakresie wniosku o udostępnienie informacji może być skutecznie zarzucona wyłącznie podmiotowi, na którym - zgodnie z ustawą o dostępie do informacji publicznej - ciąży ustawowy obowiązek udostępniania informacji publicznej, i tylko wówczas, gdy informacja objęta skierowanym do takiego podmiotu wnioskiem stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy. Jednym słowem, WSA stwierdzając bezczynności fundacji kolejny raz wskazał, że podlega ona pod te przepisy.

Tylko jedną sprawę przed stołecznym WSA wygrała Polska Fundacja Narodowa, z uwagi na to, że jak stwierdził sąd, złożony przez obywatela wniosek był zbyt ogólny, abstrakcyjny i nieprecyzyjny.

Nieujawniona z imienia i nazwiska osoba chciała dostać od fundacji informację o umowach cywilnoprawnych na usługi, dostawy lub roboty budowlane, których wartość transakcji przekroczyła 129 351 złotych.

Jednak i w tym przypadku sąd ponownie podkreślił, że PFN jest zobowiązana do udzielania informacji publicznej, przytaczając argumentację z kwietnia.

- Polska Fundacja Narodowa musi działać jawnie. Mimo, że środki jakimi dysponuje nie pochodzą bezpośrednio z budżetu państwa - mówi Konkretowi24 Szymon Osowski, prezes stowarzyszenia Sieć Obywatelska Watchdog Polska. Podkreśla, że sam status fundacji oraz pieniądze przekazane przez spółki skarbu państwa bezwzględnie przesadzają o obowiązku odpowiadania na wnioski o udostępnienie informacji publicznej. - Wojewódzki Sąd Administracyjny potwierdził to już w kilku wyrokach - zaznacza.

Żaden wyrok nie jest prawomocny.

Do WSA trafiły jeszcze dwie skargi na PFN. Termin rozstrzygnięcia jednej ze spraw został wyznaczony na luty 2019 roku. Nie wiadomo, kiedy zapadnie wyrok w drugiej.

Pierwszym skarżącym Polską Fundację Narodową był autor niniejszego tekstu. Wygrał przed WSA w kwietniu 2018. Po złożeniu skargi kasacyjnej sprawa czeka w NSA na wyznaczenie terminu.

Autor: Jan Kunert / Źródło: Konkret24