"Rozmontowują nas", "rozkład Polski". Co się dzieje na Akademii Sztuki Wojennej

Podana w mediach społecznościowych informacja o likwidacji Katedry Służb Specjalnych na Akademii Sztuki Wojennej wywołała oburzenie w sieci - i pytania o powody. Poinformowała o tym sama jednostka 8 maja. "Informujemy, że Katedra Służb Specjalnych została rozwiązana. Chcemy bardzo serdecznie podziękować przede wszystkim naszym studentom oraz obserwującym za lata wspólnego zgłębiania tajników teorii, historii i praktyki dzialania służb specjalnych. Do zobaczenia!" - napisano na jej profilu w serwisie X (pisownia postów oryginalna). Wpis ma niemal 155 tysięcy odsłon, jest szeroko komentowany.

"Fatalna decyzja ASzWoj. Katedra ma już wielu absolwentów, swoją markę i - co najważniejsze - potencjał intelektualny i ekspercki. W dobie wojen wywiadowczych, które dotykają bezpośrednio Polski, to szokująca decyzja. Kolejne obszary wiedzy i ekspertyzy są likwidowane" - napisał na platformie X Stanisław Żaryn, doradca prezydenta Andrzeja Dudy. "Czy ten ruch według Was oznacza resowietyzację tej branży wiedzy i aktywności Intelektualnej?" - zapytał Maciej Świrski, przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, dodając: "Likwidatura działa". "Rosja już tu jest. Dziękuję za lata pracy i rzeszę dobrych studentów. Spotkamy się w innym miejscu w podobnym składzie" - to komentarz historyka dr. hab. Sławomira Cenckiewicza.

Wielu internautów w komentarzach pod postem na profilu katedry pytało o przyczyny likwidacji tej jednostki. Krytykowali ten ruch, oceniając, że zmniejszy to bezpieczeństwo kraju, że zrobiła to "kacapska agentura" i że teraz obcy szpiedzy będą mogli w Polsce swobodnie operować. "Co jest powodem likwidacji tych studiów? Pytam pytam i nikt nic nie wie..."; "Jaki powód zamknięcia?"; "Jak wam to wytłumaczyli?"; "Na podstawie czyjej decyzji katedra została rozwiązana?"; "Rozmontowują nas... takie zadanie Tuska; "Wygląda na to, że agentura rządzi naszym krajem"; "Rozkład Polski" - to niektóre z komentarzy.

Temat podchwyciły prawicowe portale. Serwis wpolityce.pl pisze o oburzeniu w sieci i pyta, kto jest za to odpowiedzialny. Serwis "Tygodnika Solidarność" ocenił rozwiązanie Katedry Służb Specjalnych na AszWoj (popularna nazwa uczelni) jako szokujące.

Zmiany na uczelni były komentowane także wcześniej. "Bardzo smutne wieści, które są częścią większego kryzysu myślenia o Azji w Polsce. Centrum Badań nad Bezpieczeństwem Akademii Sztuki Wojennej jest bowiem decyzją @MON_GOV_PL likwidowane, a wraz z nim również jego część, jaką był Ośrodek Badań Azji. Dostałem dzisiaj pożegnalnego maila" - napisał na platformie X 5 kwietnia 2024 roku Mateusz Grzeszczuk, prowadzący podcast "Bez paszportu". "Panie Ministrze @KosiniakKamysz @MON_GOV_PL rozumiem, że za dużo mamy w Polsce zaplecza analitycznego i apolitycznych, znakomitych, młodych ekspertów? Doczekamy się wyjaśnienia, dlaczego zlikwidowano Centrum Badań nad Bezpieczeństwem @AkademiaSzWoj? Wracamy powoli do modelu trepowej AON?" - pytał Grzegorz Kuczyński, ekspert ds. zagadnień związanych z Rosją i obszarem postsowieckim, w tym z funkcjonowaniem służb specjalnych.

Sprawdziliśmy, jakie zmiany zachodzą na Akademii Sztuki Wojskowej i jak tłumaczy je uczelnia.

Akademia Sztuki Wojennej powstała 1 października 2016 roku, już po przejęciu władzy przez rząd Zjednoczonej Prawicy. To publiczna uczelnia cywilno-wojskowa w Polsce, ma 6,5 tysiąca słuchaczy. Powołano ją w miejsce Akademii Obrony Narodowej mocą specjalnej ustawy, którą przygotowano w Ministerstwie Obrony Narodowej. Odpowiedzialny za projekt był ówczesny szef MON Antoni Macierewicz.

Na uczelni funkcjonują cztery wydziały: - Bezpieczeństwa Narodowego - Zarządzania i Dowodzenia - Wojskowy - Prawa i Administracji. Ponadto w ramach akademii funkcjonował Instytut Historii Wojskowej.

Działały również trzy akademickie think tanki: Akademickie Centrum Komunikacji Strategicznej, Akademickie Centrum Polityki Bezpieczeństwa i Centrum Badań nad Bezpieczeństwem.

Po zmianie władzy w Polsce po wyborach w 2023 roku zmieniły się także władze uczelni. Od marca 2024 roku na jej czele stoi dr Mieczysław Gocuł, generał w stanie spoczynku. Po objęciu stanowiska szybko zaczął przeprowadzać zmiany w strukturze uczelni. Zlikwidował m.in. trzy wymienione powyżej think tanki. Oburzyło to byłego ministra obrony narodowej Mariusza Błaszczaka. "Skandaliczna decyzja ministra Kosiniaka-Kamysza. Jego główny wojskowy doradca rodem z PRL, gen. Gocuł likwiduje w Akademii Sztuki Wojennej trzy think tanki. 50 osób otrzymuje od dziś wypowiedzenia w ramach grupowych zwolnień. Są wśród nich osoby z tytułami naukowymi nowocześnie patrzący na kwestie bezpieczeństwa i współpracujący z zachodnimi instytucjami. Teraz znów – podobnie jak przed 2015 rokiem - w uczelni unosi się zapach naftaliny" - napisał w marcu na platformie X.

Pułkownik dr Mariusz Młynarczyk, rzecznik Akademii Sztuki Wojennej, tłumaczył wówczas w odpowiedzi dla portalu o2.pl, że likwidacja think tanków nastąpiła "wskutek kompleksowej analizy zakresu zadań oraz oceny rezultatów prac tych centrów" i że chodziło o racjonalne wydawanie pieniędzy publicznych. "Stwierdzono dublowanie się zarówno zadań i efektów z wysiłkami realizowanymi przez inne, o uznanej renomie, ośrodki analityczno-badawcze, działające w strukturach administracji rządowej, w tym: Ośrodek Studiów Wschodnich, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych czy Państwowy Instytut Badawczy NASK".

Dodał, że część zagadnień podejmowanych przez think tanki było i jest realizowanych przez wyspecjalizowane sojusznicze centra eksperckie, m.in. w zakresie komunikacji strategicznej oraz obrony cybernetycznej. Na przykład zadania Akademickiego Centrum Komunikacji Strategicznej w znacznym stopniu pokrywały się z tym, co robi Centrum Doskonalenia Komunikacji Strategicznej NATO (NATO StratCom CoE), a działania Akademickiego Centrum Polityki Cyberbezpieczeństwa w części były tożsame z zadaniami Centrum Doskonalenia Cyberobrony NATO (CCDCOE).

26 kwietnia uczelnia poinformowała, że rozpoczynają się prace nad koncepcją utworzenia i funkcjonowania w jej strukturze nowego think tanku. W komunikacie tłumaczy: "Celem jest stworzenie narodowego centrum pozyskiwania, przetwarzania i rozpowszechniania ważnych informacji związanych z wydarzeniami, jakie dzieją się zarówno w naszym kraju, jak i w Europie i na świecie. Opinie, rekomendacje i raporty tworzone w nowym centrum eksperckim dla Ministra Obrony Narodowej będą mogły również być wykorzystywane przez innych ministrów kierujących pozostałymi działami administracji rządowej, których problematyka dotyka spraw związanych z bezpieczeństwem i obronnością państwa". Do 15 maja rektor Akademii ma przedłożyć opracowaną koncepcję Ministrowi Obrony Narodowej do akceptacji.

Katedra Służb Specjalnych powstała na Wydziale Bezpieczeństwa Narodowego w czerwcu 2019 roku. Jej pierwszym kierownikiem - do września 2023 roku, a potem pracownikiem - był historyk dr hab. Sławomir Cenckiewicz. Wówczas na profilu Katedry na platformie X napisano: "Zgodnie ze stosownymi decyzjami na Wydziale Bezpieczeństwa Narodowego, w Instytucie Studiów Strategicznych, została powołana Katedra Służb Specjalnych. Jednocześnie istnieje Instytut Historii Wojskowości". Wpis skomentował na platformie X sam Cenckiewicz: "Tak to nasza inicjatywa! Jestem tu!".

Rzecznik prasowy Akademii Sztuki Wojennej płk Młynarczyk potwierdził 9 maja w rozmowie z Konkret24 likwidację tej jednostki od 1 maja 2024 roku. To pokłosie zmian w strukturze uczelni. W międzyczasie katedra przeniosła się do Instytutu Historii Wojskowej, a ten instytut teraz na mocy decyzji nowego rektora - jak się wyraził rzecznik - "uległ przeobrażeniom". Na miejsce starego instytutu powstał nowy: Historii i Polemologii (nauka badająca wojnę - red.).

10 maja uczelnia wydała komunikat. Tłumaczy w nim, że zmieniono strukturę instytutu poprzez poszerzenie obszarów zainteresowań badawczych i zakresów tematycznych realizowanych tam studiów. Powód: dostosować "kształcenie w Akademii Sztuki Wojennej do wyzwań otoczenia społeczno-gospodarczego oraz zmian w środowisku bezpieczeństwa, a także do nowych zadań związanych uatrakcyjnieniem oferty dydaktycznej uczelni i priorytetów naukowych stojących przed Instytutem".

"Oprócz historii powszechnej i historii Polski, historii wywiadu i kontrwywiadu wojskowego oraz historii służb specjalnych, ze zwiększoną niż dotychczas uwagą będzie traktowana tematyka dotycząca historii sztuki wojennej, historii wojskowości, a także praktycznego wymiaru działań wywiadu i kontrwywiadu wojskowego oraz pracy analityczno-planistycznej w wymiarze bezpieczeństwa i obronności państwa. Obecnie trwają prace koncepcyjne nad zmianami treści programowych na studiach I stopnia i studiach podyplomowych kierunku historia na rok akademicki 2024/25 w aspekcie wprowadzenia do nich wniosków z wojny RUS - UKR oraz Izrael - Iran - Strefa Gazy" - informuje uczelnia.

Podaje, że do 1 maja w Instytucie Historii Wojskowej istniały katedry: Historii Wywiadu i Kontrwywiadu Wojskowego, Służb Specjalnych oraz Historii Wojskowości i Studiów nad Obronnością. Natomiast teraz nowy Instytut Historii i Polemologii składa się z: - Katedry Historii Sztuki Wojennej - Katedry Historii Wojskowości - Katedry Polemologicznych Analiz Wojen i Konfliktów Zbrojnych.

Rzecznik prasowy Akademii Sztuki Wojennej płk Młynarczyk w rozmowie z Konkret24 wyjaśnia, że po likwidacji Katedry Służb Specjanych teraz tematyką służb specjalnych zajmować się będą na uczelni dwie katedry: - Historii Wojskowości (z kierownikiem dr. Franciszkiem Dąbrowskim) ze szczególnym uwzględnieniem wywiadu i kontrwywiadu wojskowego - Polemologicznych Analiz Wojen i Konfliktów Zbrojnych (z kierownikiem dr. hab. Dariuszem Miszewskim) w zakresie prac analitycznych dotyczących funkcjonowania służb specjalnych w systemie bezpieczeństwa narodowego i państwa.