To był "systemowy błąd". A ile razy wprowadzano zmiany w Narodowym Programie Szczepień?

Pełnomocnik rządu ds. szczepień, szef kancelarii premiera Michał Dworczyk 26 marca powiedział w Programie I Polskiego Radia, że opierając się wyłącznie na deklaracjach producentów szczepionek o dostarczeniu do Polski 15 mln dawek, w kwietniu rozpocznie się rejestracja 50-latków. Po czym zapowiedział kolejne zmiany organizacyjne i merytoryczne w Narodowym Programie Szczepień.

Ogłoszono je na konferencji prasowej 30 marca. Wśród ważnych zmian jest m.in. likwidacja drugiej i trzeciej grupy oraz rozpoczęcie szczepień populacyjnych. Od 12 kwietnia zapisać się na szczepienie będzie mógł rocznik 1962, a w kolejnych dwóch tygodniach kolejne roczniki, do 1973. Szczepić się będzie można także w punktach drive-thru, aptekach i zakładach pracy. Szczegóły podał portal Tvn24.pl.

A tymczasem w nocy z 31 marca na 1 kwietnia, bez wcześniejszej zapowiedzi, ruszyły zapisy na szczepienia dla osób od 40. do 59. roku życia, które zgłaszały wcześniej chęć szczepienia. Byli oni zapisywani na terminy już w kwietniu. Lecz 1 kwietnia rano na konferencji prasowej Michał Dworczyk poinformował, że "nastąpiła usterka w systemie", a osoby pomiędzy 40. a 59. rokiem życia powinny być rejestrowane na drugą połowę maja. "Wypada nam jeszcze raz przeprosić za ten systemowy błąd" - powiedział.

Jak sprawdziliśmy, do konferencji 30 marca rząd w rozporządzeniach dziesięć razy zmieniał już kolejność czy skład poszczególnych grup do szczepień na COVID-19. Zapowiedź z 30 marca była więc jedenastą zmianą.

Ponadto pięć razy rząd zmieniał daty rozpoczęcia rejestracji na szczepienia oraz daty samych szczepień - co także powodowało przesunięcia jednej grupy przed inną.

Szczepienia na koronawirusa rozpoczęły się z końcem grudnia 2020 roku, wraz z pojawieniem się w Polsce pierwszych dawek szczepionki. Kolejność szczepień została określona w przyjętym przez rząd 15 grudnia Narodowym Programie Szczepień. W etapie 0 mieli być zaszczepieni pracownicy ochrony zdrowia, domów pomocy społecznej, miejskich ośrodków pomocy społecznej. W etapie I mieli być zaszczepieni, według kolejności podanej w programie: pensjonariusze Domów Pomocy Społecznej oraz Zakładów Opiekuńczo-Leczniczych, pielęgnacyjno-opiekuńczych i innych miejsc stacjonarnego pobytu, osoby powyżej 60. roku życia w kolejności od najstarszych, służby mundurowe, nauczyciele.

Przyjęty program nie miał formy obowiązującego aktu prawnego. Dopiero 14 stycznia, gdy się okazało, że poza grupą medyków zostali zaszczepieni niektórzy celebryci, politycy, samorządowcy i ludzie mediów, rząd przyjął rozporządzenie, w którym szczegółowo opisano, jakie grupy i w jakiej kolejności będą szczepione.

Paragraf 29a tego rozporządzenia stanowił, że "podmioty przeprowadzające szczepienia ochronne przeciwko COVID-19 mają obowiązek stosowania tych szczepień w następującej kolejności" (podkreślenie redakcji) - i tu następowało wyliczenie od 1 do 12 kolejnych grup przewidzianych do szczepień.

W punktach od 1 do 5 wymieniono różne grupy medyków i farmaceutów, następnie nauczycieli akademickich z uczelni medycznych (pkt 6), osoby zatrudnione w ośrodkach pomocy społecznej (pkt 7). W kolejnym etapie miały być szczepione osoby z grup od 8 do 12 czyli: pacjenci domów pomocy społecznej (8), seniorzy powyżej 60. roku życia (9), nauczyciele i wychowawcy szkół podstawowych i średnich (10); nauczyciele szkół wyższych (11), a potem funkcjonariusze służb mundurowych (12).

W porównaniu do pierwotnego Narodowego Programu Szczepień nauczycieli przesunięto przed służby mundurowe.

W kolejnych nowelizacjach tego rozporządzenia – z 22 stycznia, 29 stycznia, 5 lutego, 11 lutego – dopisano kilka kolejnych grup:

7a – urzędowi lekarze weterynarii i zatrudnieni w inspekcji weterynaryjnej pracujących przy zwalczaniu chory zakaźnej u norek;

8a – zatrudnieni w noclegowniach i ogrzewalniach;

9a – osoby poniżej 60. roku życia: dializowane, od 31 grudnia 2019 roku leczone chemioterapią i radioterapią, osoby po przeszczepach.

Rozporządzenie z 14 stycznia dopuszczało zmianę kolejności szczepień jedynie "w sytuacji ryzyka niewykorzystania szczepionki".

Nowe rozporządzenie Rady Ministrów z 26 lutego w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii poprzedniej kolejności nie zmieniło, w porównaniu do poprzednich aktów prawnych ujednolicono numerację poszczególnych grup, ale dodano nową – w punkcie 15 "osoby prowadzące zajęcia na uczelniach kościelnych i wyższych seminariach duchownych". W sumie grup było 16.

W nowelizacji z 5 marca (rozporządzenia z 26 lutego) zmieniono kolejność szczepień osób dializowanych, wentylowanych mechanicznie, chorych na raka i po przeszczepach. Wcześniej byli zaplanowani po osobach urodzonych w latach 1952-1961. Po tym rozporządzeniu znaleźli się przed tą grupą wiekową.

W kolejnych rozporządzeniach z 10 i 11 marca oraz w kolejnym z 19 marca doprecyzowano definicje tej kategorii osób - czyli że urodzone w latach 1942–1951 lub osoby powyżej 18. roku życia urodzone po 1951 roku z następującymi stanami zwiększającymi ryzyko ciężkiego przebiegu COVID-19: dializowane z powodu przewlekłej niewydolności nerek lub z chorobą nowotworową, u których po dniu 31 grudnia 2019 roku prowadzono leczenie chemioterapią lub radioterapią; poddawane przewlekłej wentylacji mechanicznej; po przeszczepach komórek, tkanek i narządów, u których prowadzono leczenie immunosupresyjne; u których zdiagnozowano chorobę nowotworową i zakwalifikowano do leczenia chemioterapią lub radioterapią, a nie rozpoczęto leczenia; oczekujące na przeszczepienie w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 36 ustawy z dnia 1 lipca 2005 roku o pobieraniu przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów.

Nowe rządowe rozporządzenie z 25 marca o nowych restrykcjach epidemicznych, wprowadzonych na okres do 9 kwietnia, nie zmieniło kolejności grup przewidzianych do szczepień w etapie 0 i w etapie I. Dopisano jednak nową kategorię osób: "osoby bezpośrednio zapewniające funkcjonowanie podstawowej działalności państwa oraz osoby wykonujące czynności pozostające w bezpośrednim związku z przeciwdziałaniem COVID-19".

Mają one być szczepione po funkcjonariuszach służb mundurowych w I etapie.

Rząd nie tylko nie trzymał się kolejności szczepień, które sam określił w rozporządzeniach, ale zmieniał również harmonogram terminów szczepień.

Pierwszy wyłom nastąpił na początku lutego, gdy wobec braku wystarczającej liczby szczepionek Pfizera zdecydowano, że szczepionką AstraZeneca (której postanowiono nie dawać najstarszym) od 12 lutego będą szczepieni nauczyciele - w tym nauczyciele akademiccy. A oni mieli być szczepieni dopiero po wszystkich seniorach.

Postanowiono, że starsi nauczyciele, powyżej 60. roku życia, mają otrzymać szczepionkę Pfizera, a ci młodsi - produkt firmy AstraZeneca. W wyniku tego doszło do sytuacji, że podczas gdy młodzi nauczyciele już dostali pierwszą dawkę szczepionki, na szczepienie wciąż czekali np. medycy z grupy 0.

19 lutego minister Dworczyk ogłosił nowy harmonogram. Zgodnie z nim od 7 marca miały się rozpocząć uzupełniające szczepienia kadry medycznej, od 15 marca – początek szczepień osób przewlekle chorych (chorych na raka, dializowanych, wentylowanych mechanicznie i po przeszczepach), od 22 marca - szczepień służb mundurowych i szczepienia pacjentów między 60. a 65. rokiem życia. Z tym, że termin "początek szczepień" nie zawsze oznaczał przyjęcie szczepionki, tylko datę rozpoczęcia rejestracji do szczepienia.

I tak 4 marca rządowy serwis o programie szczepień informował, że 10 marca jest otwarcie rejestracji dla pacjentów chorych przewlekle; 15 marca – rozpoczęcie szczepień pacjentów chorych przewlekle; 22 marca – rozpoczęcie szczepień pacjentów w wieku 69 lat (rocznik 1952); 29 marca – rozpoczęcie szczepień służb mundurowych.

10 marca informowano z kolei, że 11 marca rozpocznie się rejestracja do szczepień dla rocznika 1952, od 18 marca – dla roczników 1952-1954, a od 22 marca dla roczników 1952-1958.

20 marca, po posiedzeniu Rządowego Zespołu Zarządzania Kryzysowego, nastąpiło przyspieszenie rejestracji osób 60+. Od 22 marca mogli się rejestrować urodzeni między 1955 a 1956 rokiem, dzień później roczniki 1957-1961, zaś od 25 marca seniorzy 70+, którzy do tej pory się nie zarejestrowali.

Za to wbrew wcześniejszym zapowiedziom szczepienia służb mundurowych rozpoczęto już 24 marca - czyli pięć dni przed terminem, o którym była mowa na początku marca.

"Priorytetem NPS (Narodowego Programu Szczepień - red.) jest zaszczepienie w pierwszej kolejności osób najbardziej narażonych na zakażenie i/lub jego negatywne skutki. Harmonogram szczepień i rejestracji jest stworzony na bazie rekomendacji Rady Medycznej przy uwzględnieniu dostępności szczepionek" - tak na wszelkie wątpliwości czy zarzuty wobec zmian kolejności szczepień odpowiadano na rządowym twitterowym koncie Szczepimy Się.

Zamieszanie, jakie spowodowało - według ministra Dworczyka - błąd systemu w nocy z 31 marca na 1 kwietnia, wywołał falę krytyki pod adresem całego systemu szczepień. Doktor Paweł Grzesiowski, ekspert Naczelnej Rady Lekarskiej ds. walki z COVID-19, napisał na Twitterze: "System szczepień pada nie z powodu hakerów, tylko chaosu informacyjnego. Kolejna, nocna, zmiana zasad zapisów na szczepienia, co do zasady słuszna, bez wcześniejszego przygotowania, skutkuje szalonym bałaganem - terminy, które w momencie zapisu stają się nieaktualne. To porażka".

Poseł Lewicy Krzysztof Gawkowski powiedział w czwartek 1 kwietnia na konferencji prasowej: "Dzisiejszy poranek udowodnił, że rząd Prawa i Sprawiedliwości to jest rząd chaosu". I zapowiedział złożenie wniosku o ujawnienie dokumentów rządowych dotyczących planu szczepień.

Na twitterowym koncie #SzczepimySię pojawiło się wyjaśnienie: "Wystąpił błąd systemu, po planowym wystawieniu skierowań, przez co część osób (40-59) wpisało się na terminy kwietniowe. Po usunięciu tej usterki odblokujemy możliwość rejestracji. Przepraszamy za zaistniałą sytuację. Konsultanci będą oddzwaniać, aby ustalić nowy, majowy termin".

Artykuł aktualizowany 1 kwietnia.

Autor: Piotr Jaźwiński, współpraca Krzysztof Jabłonowski / Źródło: Konkret24; zdjęcie: tvn24