200 tys. zł kary za brak rejestracji kury w przydomowej hodowli? To nieprawda

W sieci wróciła sprawa rzekomej obowiązkowej rejestracji każdej kury, także tej hodowanej na własny użytek we własnym gospodarstwie. A to za sprawą wpisu Jacka Gadzinowskiego, przedsiębiorcy i marketingowca. 1 marca na platformie X ocenił, że taki obowiązek "to nie żart, to kur_estwo".

"Posiadanie nawet jednej kury w przydomowym kurniku jest równoznaczne z prowadzeniem zakładu drobiu - tak wynika z przepisów, które weszły w życie niedawno i nakładają na hodowców określone obowiązki" - przekazał i zakpił na koniec: "Kiedy czas na rejestrację każdego psa i kota w domu? Wszakże podatki to rzecz nadrzędna. Ah, rybki w akwarium i pająki też do zgłoszenia" (pisownia oryginalna). Do swojego wpisu dołączył zrzut ekranu opublikowanego w serwisie Legaartis.pl. artykułu z 11 października 2023 roku pt. "To nie żart: od 13 października masz obowiązek zarejestrować każdą kurę. Za brak nawet 200 tys. zł kary".

Wpis przedsiębiorcy ma ponad 90 tysięcy odsłon i ponad setkę komentarzy. Internauci zwracają uwagę Gadzinowskiemu, że takiego obowiązku nie ma, że to fejk. To już drugi raz, gdy taka dyskusja się odbywa. Pierwszy raz głośno o tym było na początku 2023 roku, gdy weszły w życie nowe przepisy. O czym mówią? Czy rzeczywiście trzeba rejestrować nawet jedną kurę, którą hoduje się na podwórku na własny użytek? Sprawdziliśmy.

Wszystko zaczęło się od rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej o numerze 2016/429 z 9 marca 2016 roku w sprawie przenośnych chorób zwierząt oraz zmieniającego i uchylającego niektóre akty w dziedzinie zdrowia. Czytamy tam w art. 84, że:

W dokumencie tym jest definicja, czym jest zakład. To "wszelkie pomieszczenia, struktura lub – w przypadku chowu lub hodowli na wolnym powietrzu – środowisko lub miejsce, w którym – tymczasowo lub stale – utrzymywane są zwierzęta lub przetrzymywany jest materiał biologiczny, z wyjątkiem: a) gospodarstw domowych, w których utrzymuje się zwierzęta domowe; b) zakładów leczniczych dla zwierząt". Widać zatem, że jest to definicja bardzo szeroka, obejmująca także drób przydomowy, hodowany na własny użytek - nawet jeśli to jest tylko jedna kura.

Jednocześnie to rozporządzenie oraz rozporządzenie wykonawcze Komisji Europejskiej o numerze 2022/1345 z 1 sierpnia 2022 roku mówi o tym, że kraje członkowskie mogą w drodze odstępstwa zwolnić z obowiązku rejestracji niektóre kategorie zakładów stwarzających nieistotne ryzyko dla zdrowia zwierząt lub zdrowia publicznego. Trzeba tylko do tego stworzyć odpowiednie krajowe przepisy.

Polski rząd, chcąc przenieść te unijne przepisy do polskiego prawa, przedstawił, a Sejm 4 listopada 2022 roku uchwalił ustawę o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt. Weszła w życie 6 stycznia 2023 roku. Mówi ona m.in. o obowiązku rejestracji (art. 44): 1) zwiększenia lub zmniejszenia liczby ptaków i jaj wylęgowych w zakładzie drobiu; 2) zabicia ptaków z nakazu powiatowego lekarza weterynarii w zakładzie drobiu.

Kto nie dopełni tego obowiązku, może zapłacić karę do wysokości 30-krotności średniego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej za rok poprzedzający (w 2023 roku było to 6246,13 zł). Obecnie więc kara mogłaby wynosić aż 187,2 tys. zł.

Wprowadzenie nowej ustawy podyktowane było dostosowaniem polskiego porządku prawnego do nowych przepisów Unii Europejskiej i zapewnienia jednolitego funkcjonowania systemu identyfikacji i rejestracji zwierząt, który miał pomóc w zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt. - Dzięki temu służby weterynaryjne wiedzą, gdzie jest jaka liczba inwentarza - tłumaczy w rozmowie z Konkret24 Andrzej Danielak, prezes Polskiego Związku Hodowców Drobiu. - Umożliwia to szybką reakcję w przypadku wystąpienia chorób wirusowych. Nawet drobne stada stanowią duże zagrożenie dla wielkich ferm towarowych - dodaje. Zwierzęta rejestruje się w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) poprzez system IRZplus. By móc to zrobić trzeba mieć uprzednio nadany przez Inspekcję Weterynaryjną Weterynaryjny Numer Identyfikacyjny (WNI).

Razem z ustawą w życie weszło rozporządzenie ministra rolnictwa z 23 grudnia 2022 roku w sprawie wymagań dla zakładu drobiu. Po ich spełnieniu podmiot prowadzący ma obowiązek dokonywania zgłoszeń do komputerowej bazy danych. Rozporządzenie doprecyzowało, że obowiązek zgłaszania zdarzeń do komputerowej bazy mają jedynie podmioty prowadzące zakłady drobiu, w których utrzymywane jest nie mniej niż: "a) 350 ptaków z gatunku kura utrzymywanych jako kury nioski lub 500 ptaków z gatunku kura utrzymywanych jako brojlery kurze; b) 100 ptaków z gatunku kaczka lub kaczka piżmowa; c) 100 ptaków z gatunku gęś lub gęś garbonosa; d) 100 ptaków z gatunku indyk; e) 350 ptaków z gatunku przepiórka japońska; f) 100 ptaków z gatunku perlica; g) 2 ptaków z gatunku struś".

Obowiązek zgłaszania dotyczy także zakładów drobiu, w których przechowuje się nie mniej niż 500 jaj ptaków z gatunków wymienionych w punktach a–f lub 10 jaj strusich.

Utrzymujący drób rolnicy, którzy korzystają z dopłat ARiMR na ten drób, są zobowiązani do rejestracji bez względu na liczbę hodowanych ptaków. Wynika to z programów dotacyjnych i umów podpisywanych z rządową agencją. Jednak hodowcy, którzy mają w gospodarstwach małą liczbę kur na własny użytek, nie korzystają z takich dopłat.

Jak pisaliśmy wcześniej, na początku 2023 roku, po wprowadzeniu nowych przepisów o sprawie rejestracji kur, zrobiło się głośno. Rolnicy i związki rolnicze podnieśli alarm, że będzie ona obowiązkowa także w przypadku kur przydomowych. Było wiele wątpliwości. "Osoby utrzymujące drób przyzagrodowo powinny być zwolnione z obowiązku rejestracji zakładu drobiu w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Wprowadzenie obowiązku rejestracji 'zakładu drobiu' niezależnie od posiadanej liczby drobiu jest dużym zaskoczeniem i wydaje się absurdalne" - pisała w lutym 2023 roku Krajowa Rada Izb Rolniczych. Sprawa była komentowana także przez polityków. "Rejestracja drobiu? Co za ABSURD! Do tego prowadzą legislacyjne brednie tej władzy. Będziemy bronić schabowego i rosołu z kury. Będziemy bronić normalności!" - napisał na platformie X ówczesny poseł opozycji Władysław Kosiniak-Kamysz (pisownia oryginalna).

W lutym 2023 roku komunikat w tej sprawie wydało Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Poinformowało, że w resorcie trwają prace legislacyjne, aby odstępstwo od unijnej obowiązkowej rejestracji drobiu mogło być zastosowane na gruncie krajowym. "Jeśli dana osoba przeznacza jaja czy mięso pochodzące od własnego drobiu na własne potrzeby, będzie ona zwolniona z obowiązku rejestracji. Do czasu przyjęcia odpowiednich przepisów MRiRW zaleca powstrzymanie się od rejestracji takiego drobiu" - napisano (wytłuszczenie od redakcji).

Wkrótce powstał rządowy projekt ustawy o szczególnych rozwiązaniach mających na celu poprawę nadzoru nad zdrowiem i ochroną zwierząt. Doprecyzowano w nim, że obowiązkowi rejestracji u powiatowego lekarza weterynarii będą podlegały tylko takie podmioty, które utrzymują zwierzęta kopytne niezależnie od celu ich utrzymywania oraz podmioty, które umieszczają na rynku zwierzęta lądowe lub produkty pochodzące z tych zwierząt, lub od tych zwierząt. Zatem rejestracja przydomowej hodowli drobiu na własny użytek nie byłaby wymagana.

"Z uwagi na fakt, że poprzednia Rada Ministrów nie zakończyła prac nad tym projektem został on, zgodnie z pismem Sekretarza Rady Ministrów z 12 grudnia 2023 r., przekazany ad acta" - poinformował nas 12 marca 2024 roku wydział prasowy resortu rolnictwa. Przekazał jednocześnie, że "obecnie w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi trwają prace nad projektem ustawy o zdrowiu zwierząt, która będzie wykonywać w sposób kompleksowy przepisy rozporządzenia 2016/429 oraz przepisy UE wydane na jego podstawie, w tym rozporządzenie 2022/1345. Aktualnie projekt przedmiotowej ustawy jest przygotowywany do zgłoszenia do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów".

Jak zauważa w rozmowie z Konkret24 dr Krzysztof Andres z Katedry Rozrodu, Anatomii i Genomiki Zwierząt Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie, wbrew powszechnej opinii ani ustawa z listopada 2022 roku, ani wydane do niej rozporządzenie nie wprowadziła obowiązkowej rejestracji kur utrzymywanych na użytek własny, a jedynie zdarzeń, jakie miały miejsce na terenie zakładów drobiu, gdzie jest powyżej 350 kur - zmniejszenia lub zwiększenia ich liczebności. - A jak obowiązkowej rejestracji nie ma w ustawie, to nie trzeba tego robić - wyjaśnia. Dodaje też, że osoba mająca przykładowo kilka kur nie dostanie numeru weterynaryjnego, który trzeba podać przy rejestracji drobiu, więc ustawa wobec niej nie ma zastosowania.

Samo rozporządzenie unijne dotyczące obowiązkowej rejestracji nawet jednej kury nie jest jeszcze dla rolników wiążące. Wiążące będą dopiero polskie przepisy. Ale na razie mamy jedynie ustawę i rozporządzenie, które mówią o obowiązkowej rejestracji zdarzeń w zakładzie, a nie o rejestracji działalności, o czym mówi rozporządzenie unijne.

Na marginesie powyższych rozważań trzeba dodać, że istnieje obowiązek zgłoszenia w Inspekcji Weterynaryjnej każdego gospodarstwa, gdzie jest utrzymywany drób lub inne ptaki, z wyłączeniem ptaków utrzymywanych stale w pomieszczeniach mieszkalnych. Obowiązek ten wynika z powodu zagrożenia ptasią grypą. W przesłanym Konkret24 mailu lek. wet. Piotr Śliwa, Powiatowy Lekarz Weterynarii w Krakowie, przypomina, że ten obowiązek wynika z rozporządzenia ministra rolnictwa z marca 2022 roku w sprawie zarządzenia środków związanych z wystąpieniem wysoce zjadliwej grypy ptaków. "Natomiast tego rodzaju zgłoszenie nie skutkuje wydaniem numeru WNI - Weterynaryjnego Numer Identyfikacyjnego i nie wydajemy dokumentu potwierdzającego rejestrację" - zastrzega Śliwa.