Fundacje spółek Skarbu Państwa. Ile i na co wydawały?

Fundacje założone przez spółki Skarbu Państwa zarejestrowały się jako podmioty uprawnione do udziału w bezpłatnych audycjach w mediach publicznych, które będą emitowane w ramach kampanii referendalnej - podał 5 września serwis gazetaprawna.pl. Takich fundacji jest 14. Na ich zaangażowanie pozwala ustawa o referendum ogólnokrajowym:

A zgodnie z ustawą podmiotami uprawnionymi do udziału w tych programach - oprócz partii politycznych, klubów poselskich czy senatorskich, pełnomocników grup obywateli – są także stowarzyszenia i fundacje. Wystarczy dostarczyć do PKW uwierzytelniony statut i zaświadczenie o wpisie do rejestru w Krajowym Rejestrze Sądowym, by komisja na tej podstawie wydała zaświadczenie o prawie do bezpłatnej kampanii w mediach publicznych. W tej chwili takie prawo ma 67 podmiotów, w tym 31 fundacji.  

Jak podaje gazetaprawna.pl, udział fundacji państwowych firm w kampanii referendalnej ma polegać na działaniach profrekwencyjnych - ale jednak budzi krytykę. "Skandal! Organizacje "przyrządowe" (bo na pewno nie obywatelskie), utworzone przez spółki z udziałem Skarbu Państwa, pozgłaszały się do udziału w kampanii referendalnej i emitowania spotów w mediach publicznych. To kolejny przypadek, gdy partyjne pomyliło się z państwowym" – napisał na platformie X Patryk Wachowiec, prawnik z Forum Obywatelskiego Rozwoju. Jego wpis skomentował zajmujący się analizą wyborów w Polsce prof. Adam Gendźwiłł z Uniwersytetu Warszawskiego: "Fundacje spółek skarbu państwa będą brać udział w kampanii referendalnej i emitować spoty w mediach publicznych. Jak ktoś tu nie widzi nadużycia to jest ślepy".

Niedawno uwagę opinii publicznej na wydatki fundacji spółek Skarbu Państwa zwróciła dotacja, którą Fundacja KGHM Polska Miedź przekazała fundacji Magdaleny Ogórek, publicystki rządowej telewizji. Jak informował w sierpniu dziennikarz portalu tvn24.pl Robert Zieliński, założona przez Magdalenę Ogórek Polish Lost Art Foundation otrzymała 445 tys. zł na realizację projektu "Wystawa sztuki zagrabionej w Muzeum w Sulisławicach". Według informacji tvn24.pl na to przedsięwzięcie zrzucają się także inne fundacje państwowych spółek.

Sprawdziliśmy więc, ile w 2022 roku otrzymywały od giełdowych spółek Skarbu Państwa powołane przez nie fundacje oraz ile i na co wydawały. Podstawą danych są sprawozdania finansowe - spośród 16 fundacji największych giełdowych spółek Skarbu Państwa do analizy wybraliśmy 10 fundacji o największych przychodach w 2022 roku, które w publicznie dostępnych sprawozdaniach wykazały kwoty darowizn otrzymanych od spółek macierzystych. W sprawozdaniach te darowizny figurują po stronie przychodów jako darowizny od osób prawnych; niektóre fundacje - jak np. Fundacja Orlen, Fundacja KGHM Polska Miedź czy Fundacja Enea - wskazują nazwy spółek z grupy kapitałowej, które złożyły się na darowizny.  

1. Fundacja Orlen – 204,4 mln zł

W 2022 roku - jak wynika ze sprawozdania finansowego Fundacji Orlen (działa od 2001 roku) - ze spółek koncernu otrzymała ona w sumie 172,7 mln zł darowizn (168,2 mln zł z PKN Orlen; 4,5 mln ze spółek z grupy kapitałowej Orlenu) oraz 30,2 mln zł darowizn rzeczowych od niewyszczególnionych podmiotów.

W sumie Fundacja Orlen w 2022 roku miała do dyspozycji ponad 204,4 mln zł przychodów statutowych od firm, osób fizycznych, z 1 proc. podatku. Rozdysponowała prawie 94 mln zł – najwięcej w obszarach: - ochrona i promocja zdrowia – 24,8 mln zł; - pomoc ofiarom katastrof i klęsk żywiołowych - 24,1 mln zł; - nauka, edukacja, oświata i wychowanie – 8 mln zł; - kultura, nauka, ochrona dóbr kultury i tradycji – 5,9 mln zł; - ratownictwo i ochrona ludności - 5 mln zł.

W sprawozdaniu z działalności fundacja informuje o kilkunastu realizowanych programach dotacyjnych, m.in. wsparcia dla uciekinierów wojennych z Ukrainy, strażaków ochotników, kół gospodyń wiejskich, domów dziecka, szpitali. Nie podaje pełnej listy beneficjentów, tylko przykłady – jak Ludowy Klub Sportowy Grodzisko (województwo małopolskie), który zorganizował miejsce do gry w pétanque; Koło Gospodyń Wiejskich w Wyrzece (wielkopolskie), które zdecydowało się na upamiętnienie pochodzącego z tej miejscowości ks. Piotra Wawrzyniaka, żyjącego na przełomie XIX i XX w. promotora spółdzielczości; jednostkę OSP w Starym Busie, która za grant fundacji kupiła przenośną najaśnicę i generator prądu, dzięki czemu strażacy mogą oświetlać teren, na którym prowadzą akcję; klinikę Onkologii Centrum Zdrowia Dziecka, której fundacja kupiła nowoczesny onkobus; Związek Harcerstwa Polskiego, który otrzymał wsparcie na zakup paliwa do samochodów do transportu żywności czy środków higieny dla uchodźców z Ukrainy.

2. Fundacja PGNiG im. Ignacego Łukasiewicza – 49 mln zł  

Fundacja Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa, która działa od 2004 roku, na stronie internetowej nie publikuje sprawozdań finansowych, posługujemy się sprawozdaniem ze strony rejestr.io, która pobiera dane z Krajowego Rejestru Sądowego. W 2022 roku fundacja otrzymała 48,9 mln zł darowizn, z tego: 17,3 mln zł od PGNiG; 31,5 mln od grupy kapitałowej Orlen. Na działalność statutową wydała 20,7 mln zł, w tym: - 13,3 mln zł na darowizny; - 5,6 mln zł na granty; - 1,5 mln zł na funkcjonowanie Muzeum Gazowni Warszawskiej.

Fundacja nie podaje listy beneficjentów. Informuje, że zakres jej działalności "obejmuje szeroko rozumiane wspieranie dziedzictwa narodowego i kultury, ale także działania na rzecz nauki i edukacji w zakresie nauk podstawowych, technicznych oraz sportu". Na stronie są informacje o kilku jej programach, np. "Rachunek wdzięczności" – program wsparcia dla powstańców warszawskich i górników, którzy w grudniu 1981 roku bronili kopalni "Wujek". Fundacja sfinansowała film krótkometrażowy "Kiedy światło przegoniło mrok" o Ignacym Łukasiewiczu, którego prezentacja odbyła się w maju 2022 roku w Sejmie.

3. Fundacja KGHM Polska Miedź – 42,2 ml zł (tylko z darowizn)

Fundacja miedziowego giganta z Lubina jest jedną z najbardziej transparentnych spośród tych analizowanych przez nas. W dokumentach wykazuje, ile otrzymała darowizn ze spółek KGHM i podaje wykaz beneficjentów. W 2022 roku na konto fundacji macierzysta spóła KGHM Polska Miedź SA wpłaciła 42 mln zł; KGHM Metraco SA wpłaciła 150 tys. zł; Przedsiębiorstwo Budowy Kopalń PeBeKa SA - 100 tys. zł.

W 2022 roku fundacja udzieliła 425 dotacji na łączną kwotę ponad 34 mln zł. Wśród beneficjentów są m.in. fundacje, stowarzyszenia, gminy, placówki zdrowia, szkoły, parafie, instytucje kultury. Najwyższe przyznane dotacje to: - 1 161 626,35 zł - dla Stowarzyszenia Centrum Formacji Rodziny im. Jana Pawła II w Lubinie na pomoc uchodźcom z Ukrainy; - 840 000 zł - dla Caritas Diecezji Zielonogórsko-Gorzowskiej na pomoc uciekinierom wojennym z Ukrainy.

Kolejne wysokie dotacje to: - 696 758 zł - dla Zamku Królewskiego w Warszawie na zakup obrazu "Portret konny Gintowta, pazia króla Polski" autorstwa Canaletta; - 628 500 zł – dla Miedziowego Centrum Zdrowia w Lubinie na zakup artykułów medycznych dla obywateli Ukrainy; - 600 000 zł - dla Miedziowego Centrum Zdrowia na zakup mammografu; - 500 000 zł - dla Zarządu Zieleni Miejskiej we Wrocławiu na dofinansowanie projektu zagospodarowania skweru Kornela Morawieckiego.

Wśród beneficjentów hojnie obdarowanych przez tę fundację są też poniższe instytucje. Fundacja wypłaciła: - 350 000 zł – dla Fundacji Wolność i Demokracja w Warszawie (założona przez Michała Dworczyka) na dofinansowanie projektu "Tropem Wilczym - bieg pamięci Żołnierzy Wyklętych"; - 250 000 zł - dla Fundacji Polska Wielki Projekt na dofinansowanie projektu "XII Kongres Polska Wielki Projekt" (w radzie programowej kongresu są m.in. wicepremier Piotr Gliński i eurodeputowani Ryszard Legutko i Zdzisław Krasnodębski); - 91 000 zł – dla Fundacji Instytut im. Kazimierza Promyka (finansowanej także przez Orlen, PGE, PGNiG) na wydanie dwóch tomów publicystyki historycznej Sławomira Cenckiewicza, dyrektora Wojskowego Biura Historycznego, w przeszłości przewodniczącego Komisji ds. Likwidacji Wojskowych Służb Informacyjnych, a ostatnio powołanego w skład komisji do spraw badania wpływów rosyjskich na bezpieczeństwo wewnętrzne Rzeczypospolitej Polskiej w latach 2007-2022.

4. Fundacja PZU – 34 mln zł

W 2022 roku Fundacja PZU otrzymała od fundatora 33,97 mln zł darowizny (w sprawozdaniu finansowym ta kwota jest opisana jako "darowizna od osoby prawnej"). Na realizację celów fundacja przeznaczyła 27,1 mln zł; najwięcej: - 7,8 mln zł - na zdrowie i pomoc społeczną; - 7,3 mln zł - kulturę i historię; - 5,5 mln zł - na pomoc dla Ukrainy; - 4 mln zł - na edukację.

W sprawozdaniu nie ma jednak listy beneficjentów. Na stronie internetowej fundacja informuje, że od 2004 roku prowadzi "działania filantropijne Grupy PZU" poprzez m.in. "promowanie edukacji dzieci i młodzieży, wspieranie talentów oraz wyrównywanie szans osób z różnymi niepełnosprawnościami, a także zwiększanie dostępu do dóbr kultury i życia społecznego, czyli szeroko rozumiany rozwój społeczeństwa obywatelskiego". Realizuje min. program "Z Fundacją PZU po lekcjach"; konkurs "Fundacja PZU z kulturą"; współpracuje z Krajowym Funduszem na rzecz Dzieci. Fundacja informuje, jak się starać o dofinansowanie, brak natomiast informacji o zrealizowanych projektach.

Fundacja PZU jest podmiotem uprawnionym do bezpłatnych programów referendalnych w mediach rządowych.

5. Fundacja Enea – 10,2 mln zł

Ta fundacja państwowej firmy energetycznej działa od 2014 roku. Od 11 spółek Grupy Enea otrzymała na działalność w 2022 roku łącznie 10,1 mln zł darowizn.

Opisane w sprawozdaniu fundacji "koszty z tytułu prowadzenia nieodpłatnej działalności pożytku publicznego" wyniosły 11 mln zł, z czego 22 proc. wydano na realizację projektu "Na pomoc Ukrainie". W jego ramach podpisano umowy na użyczenie ośrodków w Dziwnowie, Sierakowie i Kozienicach dla uchodźców z Ukrainy. Fundacja ponadto wspiera wolontariat swoich pracowników, realizuje konkursy dla uczniów i szkół w ramach "Akademii talentów". Nie ujawniła jednak listy beneficjentów.

Fundacja Enea także weźmie udział w kampanii referendalnej w rządowych mediach.

6. Fundacja Energa – 9,4 mln zł

Energa to kolejna państwowa spółka energetyczna (obecnie w strukturze Orlenu) mająca fundację. Na jej stronie internetowej nie ma wielu informacji o działalności. Ze sprawozdania finansowego dowiadujemy się, że otrzymane darowizny wyniosły 9,4 mln zł, natomiast "świadczenia pieniężne określone statutem" – 9,8 mln zł.

Celem Fundacji Energa jest m.in. wspieranie publicznych placówek ochrony zdrowia, opieki paliatywnej oraz pomocy i opieki społecznej, leczenia i opieki nad chorymi dziećmi i młodzieżą, pomoc osobom niepełnosprawnym w zakupie sprzętu medycznego i rehabilitacyjnego, pomoc jednostkom straży pożarnej i innych służb ratowniczych.

7. Fundacja Banku Pekao SA – 8,1 mln zł

Jest jedną z najstarszych, bo została założona w 1997 roku. Jej działalność obejmuje m.in. "wspieranie przedsięwzięć związanych z oświatą oraz wychowaniem dzieci i młodzieży, upowszechnianiem kultury i sportu, a także z ochroną środowiska. Celem Fundacji jest również niesienie pomocy osobom chorym i niepełnosprawnym oraz szeroko rozumiana działalność charytatywna i ochrona zdrowia".

W 2022 roku fundacja, jak czytamy w sprawozdaniu z działalności, otrzymała od fundatora 7,975 mln zł darowizny. Natomiast koszty jej działalności wyniosły 7,4 mln zł. Fundacja przekazała w 2022 roku 93 darowizny. W sprawozdaniu wymienia przykładowych beneficjentów, m.in.: - Polski Czerwony Krzyż, Caritas Polska i Fundacja Księdza Wojtka otrzymały dofinansowanie na pomoc uchodźcom z Ukrainy; - Wydział Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego otrzymał darowiznę na zakup sprzętu dydaktycznego; - Fundacja SeniorApp otrzymala wsparcie na projekt "Senior w cyfrowym świecie"; - Centralny Szpital Kliniczny MSWiA w Warszawie, Głogowski Szpital Powiatowy otrzymały darowizny na nowe pomieszczenia i sprzęt medyczny; - Fundacja Chorób Mózgu z Żor dostała wsparcie na portal internetowy dla chorych na choroby mózgu.

Fundacja Banku Pekao SA weźmie udział w kampanii referendalnej.

8. Fundacja JSW – 5,7 mln zł

Fundacja Jastrzębskiej Spółki Węglowej działa od 2019 roku, a jej głównym zakresem działania "jest organizacja wsparcia dla społeczności lokalnych na obszarze działania Grupy Kapitałowej JSW". W 2022 roku fundator (JSW SA) przekazał fundacji 5 mln zł darowizny. 130 tys. euro fundacja otrzymała od austriackiej firmy Voestalpine Stahl GmbH, kontrahenta JSW.  

W 2022 roku na działalności dobroczynną fundacja wydała 7,1 mln zł - w tym 6,5 mln na 251 darowizn finansowych dla instytucji i organizacji, a prawie 600 tys. zł na wsparcie bliskich ofiar wypadków w kopalniach Pniówek i Zofiówka.

Fundacja JSW publikuje całą listę beneficjentów, którym udzieliła finansowego wsparcia. Wśród nich są m.in. samorządy, jednostki straży pożarnej, placówki służby zdrowia, kluby sportowe, lokalne stowarzyszenia, parafie. Działalność fundacji koncentrowała się w czterech obszarach: - zdrowie i bezpieczeństwo - 49 darowizn na kwotę 1 300 249 zł, dofinansowano m.in. zakupy sprzętu medycznego dla oddziału ginekologicznego szpitala w Knurowie (166 279 zł); 25 jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych (blisko 500 tys. zł); telewizję TVT na system nauki języka polskiego dla uchodźców z Ukrainy (40,6 tys. zł); - nauka i edukacja – 66 darowizn na łączną kwotę 1 637 459 zł; z tego 40 tys. zł na modernizację pomieszczeń w katolickim przedszkolu w Ornontowicach; 50 tys. na modernizację placu zabaw przedszkola w Golasowicach; 43 tys. zł na salę komputerową w Zespole Szkolno-Przedszkolnym w Krzyżowicach; - wypoczynek i rekreacja - 91 darowizn na kwotę 2 057 630 zł; m.in. dla Górniczego Klubu Sportowego Gwarek Ormontowice (49 tys. zł na sportowe wakacje); dla ośrodka kultury w Świerklanach (45 tys. na wakacje dla dzieci); dla Jastrzębskiego Klubu Hokejowego (150 tys. zł na działalność); - kultura i edukacja - 45 darowizn na kwotę 1 546 341 zł; z czego m.in. Filharmonia Śląska otrzymała 30 tys. zł na zakup instrumentów, a jedna z parafii w Jastrzębiu Zdroju otrzymała 50 tys. zł na remonty budynku parafii.

Najwyższą dotację - ­­358 tys. zł - fundacja przyznała na realizację filmu dokumentalnego o niemieckim bombardowaniu Frampola we wrześniu 1939 roku pt. "Frampol – polska Guernika. Historia zaniechana". Dotację otrzymała Fundacja Dziedzictwo Polskie, zarejestrowana w listopadzie 2021 roku w Warszawie. Brak jest publicznych informacji o jej działalności.

Fundacja JSW jest także podmiotem uprawnionym do bezpłatnej kampanii referendalnej w mediach rządowych.

9. Fundacja Tauron - 3,7 mln zł

Od spółek Grupy Tauron Fundacja Tauron otrzymała w 2022 roku 3,6 mln zł darowizn. Natomiast jej koszty z tytułu nieodpłatnej działalności pożytku publicznego wyniosły 4,1 mln zł. Jak wynika z dokumentów sprawozdawczych, fundacja w 2022 roku przekazała m.in.: - 2 305 645,36 zł - na wsparcie organizacji pozarządowych, szpitali, szkół, organizacje w zakresie kultu religijnego; - 948 032,94 zł - dla organizacji udzielających wsparcia w Ukrainie, a także pracownikom Grupy Tauron, którzy objęli opieką uchodźców z Ukrainy; - 508 222 zł - na darowizny dla pracowników spółek Grupy Tauron.  

10. Fundacja GPW – 3,3 mln zł

Z dostępnych na stronie rejestr.io dokumentów sprawozdawczych Fundacji GPW (Giełdy Papierów Wartościowych) wynika, że jej przychody statutowe wyniosły 3,3 mln zł, a koszty 2,99 mln zł. Na stronie internetowej fundacji nie ma ani sprawozdań, ani listy beneficjentów. Jej misją, jak napisano, jest "budowanie kultury świadomego i długoterminowego inwestowania na rynkach GK GPW poprzez realizację inicjatyw wspierających inwestorów w zrozumieniu mechanizmów przepływu kapitału i towarów oraz edukację finansową". Fundacja podaje listę 17 realizowanych projektów, ale bez informacji o kosztach i beneficjentach.

Do grupy fundacji o największych przychodach w 2022 roku mogłaby się kwalifikować Fundacja PKO Banku Polskiego, która w 2021 roku od głównego fundatora dostała 20 mln zł. Fundacja nie opublikowała jednak sprawozdania za rok 2022. Podobnie jak Fundacja PGE. Poprosiliśmy obie fundacje o te sprawozdania.

A warto wiedzieć, że Fundacja PKO Banku Polskiego i Fundacja PGE są też podmiotami uprawnionymi do udziału w bezpłatnej kampanii referendalnej w mediach rządowych.