Wirus w odwrocie, recesja najpłytsza, promienie UV osłabiają zasięg epidemii - sprawdzamy słowa premiera

Konferencja prasowa premiera Mateusza Morawieckiego i ministra zdrowia Adama Niedzielskiego w czwartek 8 października była w ostatnim czasie jedną z niewielu okazji dla dziennikarzy do zadawania pytań prezesowi Rady Ministrów.

"Dzisiaj mieliśmy rekordowy przyrost zakażeń (...) o około 30 procent więcej w stosunku do dnia poprzedniego. To oznacza, że w przypadku takiej dynamiki podwojenie liczby zakażeń będzie zachodziło mniej więcej co trzy dni (...). Chcemy, żeby nastąpiło wypłaszczenie tej liczby - mówił Morawiecki, nawiązując do czwartkowego bilansu nowych zakażeń, który przekroczył 4 tys.

Premier opisywał sytuację epidemiczną w Polsce, podawał podstawowe dane, zapowiedział wprowadzenie kolejnych obostrzeń - w tym rozszerzenie strefy żółtej na terytorium całego kraju, z wyjątkiem powiatów znajdujących się w strefie czerwonej. "Dziś, jesienią, dotarła do nas druga fala, musimy się z nią zmierzyć w sposób zdecydowany, kategoryczny" - stwierdził.

Morawiecki wyjaśniał podjęte wcześniej przez jego rząd decyzje. Bronił się przed zarzutami dziennikarzy, m.in. dotyczącymi jego słów z końca czerwca, gdy przekonywał, że "wirus jest w odwrocie". Przyjrzeliśmy się kilku zagadnieniom i twierdzeniom premiera z czwartkowej konferencji.

Mateusz Morawiecki: "Warto popatrzeć na pewien wykres, kiedy wirus rzeczywiście w całej Europie i Polsce był w odwrocie. Przypomnijmy sobie sytuację z czerwca. (...) W tym właśnie czasie, kiedy wspominałem o tym, że sytuacja jest łagodniejsza, sytuacja była łagodniejsza zarówno w Polsce, jak i we wszystkich krajach Europy".

Tak brzmiała odpowiedź premiera na pytanie, czy nie powinien przeprosić za to, że przekonywał, iż wirus jest już niegroźny. Za nim na planszy zaprezentowano wykres liczby zachorowań na COVID-19 w Polsce. Strzałką zaznaczono fragment, w którym liczba zachorowań zmniejszała się.

Jak pisaliśmy w Konkret24, 30 czerwca w Kraśniku i 1 lipca w Tomaszowie Lubelskim premier zachęcał do wzięcia udziału w wyborach. W tym ostatnim mieście mówił m.in. "Cieszę się, że coraz mniej obawiamy się tego wirusa. To jest dobre podejście, bo on jest w odwrocie".

Ale dzienne raporty Ministerstwa Zdrowia o nowych przypadkach koronawirusa nie wskazywały wówczas na malejący trend liczby zachorowań. Najwięcej nowych zachorowań od początku epidemii zaraportowano bowiem 8 czerwca - 599. W samym czerwcu najmniej zachorowań stwierdzono w poniedziałek 29 czerwca - 193. Ale już w kolejnych dwóch dniach liczba ta wzrosła powyżej 230. 1 lipca było 382, a dzień później - 371.

"Każdy, kto spojrzy na dane o zachorowaniach w Polsce i na świecie, zobaczy, że nic nie wskazuje na to, by wirus się wycofywał z Polski" - komentował specjalista ds. profilaktyki zakażeń doktor Paweł Grzesiowski. Jego i innych lekarzy opinia potwierdziła się w kolejnych tygodniach. O ile w czerwcu liczba nowych przypadków zakażenia SARS-CoV-2 na chwilę nieco zmalała, to już w lipcu konsekwentnie rosła.

"Wtedy likwidowaliśmy istotne obostrzenia". Wiele wciąż obowiązywało

Mateusz Morawiecki: "Przypomnijmy sobie sytuację z czerwca. Wtedy likwidowaliśmy praktycznie wszystkie istotne obostrzenia. Wtedy gospodarka wracała do życia, wtedy otwieraliśmy różne obszary gospodarki i właściwie wszyscy się tego domagali i to było bardzo zasadne".

Ostatni, czwarty etap łagodzenia restrykcji, wprowadzono stopniowo 30 maja i 6 czerwca. Jednak gdy 30 czerwca premier zachęcał mieszkańców Kraśnika, by "śmiało poszli do urn", wciąż obowiązywał limit 150 osób biorących udział w zgromadzeniach na świeżym powietrzu i weselach, obowiązek naprzemiennego zajmowania miejsc w kinach, na imprezach artystycznych i rozrywkowych, które odbywały się w pomieszczeniach oraz zachowania dwóch metrów dystansu społecznego. Na stadionach kibice mogli zajmować 25 proc. miejsc. Zwiększenie liczby uczestników eventów i skrócenie dystansu do półtora metra wprowadzono dopiero 25 lipca.

Mateusz Morawiecki: "Jednocześnie, jak powiedział pan minister zdrowia pięć minut temu, [w czerwcu] następowało zmniejszenie bazy izolatoriów, zmniejszenie bazy szpitalnej, widzieliśmy zmniejszenie wykorzystania szpitali jednoimiennych. Myślę, że najlepiej opierać się na faktach, najlepiej opierać się na liczbach. Wtedy liczba osób zdrowiejących, ozdrowieńców, przekraczała w ogóle liczbę wchodzących do systemu, czyli osób zakażonych".

Prawdą jest, że na przełomie czerwca i lipca liczba ozdrowieńców przekraczała liczbę osób zakażonych. "Mamy blisko 500 osób, które ostatniej doby wyzdrowiały, na 300, które zachorowały" – mówił 23 czerwca podczas konferencji prasowej rzecznik ministerstwa zdrowia Wojciech Andrusiewicz. Pozytywna tendencja utrzymywała się do ok. 20 lipca.

Nie dysponujemy danymi dotyczącymi zmiany liczby dostępnych wtedy izolatoriów. Prawdą jest, że w lipcu informowano o funkcjonowaniu szpitali jednoimiennych w zmniejszonym wymiarze. 12 marca resort zdrowia zapowiedział utworzenie 19 szpitali jednoimiennych zakaźnych, potem powstały kolejne trzy. Jak pisaliśmy w Konkret24 16 lipca, według danych resortu z 6 lipca wciąż działało wtedy 20 szpitali jednoimiennych.

Jednocześnie "Stan zapewnienia właściwego przygotowania podmiotów leczniczych" przesłany nam przez Ministerstwo Zdrowia wskazywał, że szpitale wciąż były utrzymywane w gotowości epidemicznej, przygotowane na potencjalne nasilenie epidemii oraz przyjęcie nawet kilku tysięcy chorych z COVID-19.

Według danych resortu z 13 lipca dla pacjentów z COVID-19 potencjalnie wymagających hospitalizacji przygotowanych były 6752 łóżka w szpitalach jednoimiennych i szpitalach zakaźnych

- Na 2788 takich łóżek w szpitalach zakaźnych zajętych było 654 - czyli 23,4 proc.

- Na 3 964 takich łóżek w szpitalach jednoimiennych zajętych było 927 - czyli 23,3 proc.

Mateusz Morawiecki: "Są kraje, nawet kraje otaczające nas, które już wprowadzają stany nadzwyczajne. To Czechy i Słowacja. Wiele mediów donosi o tym, że w Berlinie stosuje się coś w rodzaju godziny policyjnej między godziną 23 a 6 rano, a więc mamy do czynienia z daleko idącymi restrykcjami".

Od 5 października w Czechach wprowadzono stan wyjątkowy na 30 dni. W przestrzeniach otwartych może się gromadzić maksymalnie 10 osób. W otwartych - 20. W restauracjach wprowadzono limit sześciu miejsc siedzących przy stołach. W Słowacji stan wyjątkowy trwa od 1 października i ma obowiązywać 45 dni. Wrócił obowiązek noszenia maseczek poza budynkami, a w imprezach masowych może brać udział maksymalnie 50 osób.

Wiele mediów powielało informację o "godzinie policyjnej", która została wprowadzona w Berlinie między 23 a 6 rano. Władze stolicy Niemiec wprowadziły daleko idące obostrzenia - lecz nie dotyczą one całkowitego zakazu wychodzenia i poruszania się na zewnątrz w jakichś godzinach.

Między 23 a 6 rano restauracje i sklepy muszą być zamknięte. Po ulicach można chodzić w maksymalnie pięcioosobowej grupie osób z różnych gospodarstw domowych, lub w większej grupie, ale składającej się z osób z członków maksymalnie dwóch gospodarstw domowych. Inne obostrzenia w Berlinie polegają na ograniczeniu liczby osób na spotkaniach prywatnych w pomieszczeniach zamkniętych do 10, w uroczystościach plenerowych może brać udział maksymalnie 50 osób. Nałożono obowiązek noszenia masek w budynkach biurowych i administracyjnych, poza czasem pracy przy biurku.

Mateusz Morawiecki: "Uratowaliśmy co najmniej trzy miliony miejsc pracy. Uratowaliśmy gospodarkę w sposób bardzo widoczny, bo dziś dane Komisji Europejskiej pokazują, że ta recesja w Polsce będzie najpłytsza, lub jedna z najpłytszych w całej Unii Europejskiej i jedna z najpłytszych na całym świecie. (...) Mamy drugie najniższe bezrobocie w Unii Europejskiej po Republice Czeskiej".

Najnowszą prognozę ekonomiczną Komisji Europejskiej opublikowano 7 lipca, czyli ponad trzy miesiące temu. Według ekspertów KE w 2020 roku polska gospodarka skurczy się o 4,6 proc. Recesja w Polsce ma być najpłytsza w całej Unii Europejskiej. "Polska gospodarka pokazała relatywną odporność w pierwszym kwartale, głównie przez jej niską ekspozycję na sektory dotknięte trudnościami i zróżnicowaną strukturę ekonomiczną" - napisano w lipcowej prognozie.

Dostępne nowsze analizy potwierdzają dobre prognozy dla polskiej gospodarki. Na początku października agencja ratingowa S&P Global Ratings ogłosiła decyzję o utrzymaniu oceny ratingowej Polski na niezmienionym poziomie. S&P potwierdziła długoterminowy rating Polski w walucie obcej na poziomie "A-", a perspektywa ratingu pozostała stabilna. Po 3,4-proc. recesji w 2020 roku S&P oczekuje mocnego odbicia wzrostu gospodarczego w 2021 roku.

Prawdziwe jest też twierdzenie premiera o dobrej sytuacji na rynku pracy. Według najnowszych danych Eurostatu w sierpniu stopa bezrobocia w Polsce wyniosła 3,1 proc., podczas gdy średnia dla Unii Europejskiej wyniosła 7,4 proc. Korzystniej od Polski w rankingu wypadli tylko Czesi - 2,6 proc.

Mateusz Morawiecki: "Pięć-sześć tygodni temu bardzo martwiliśmy się, jak to będzie z otwarciem szkół, z powrotem dzieci i młodzieży do szkół. I otóż dzisiaj 98,5 procent szkół pracuje w trybie normalnym".

Podane przez premiera dane o szkołach, w których obowiązują ograniczenia, odpowiadały temu, co podawało Ministerstwo Edukacji Narodowej. W czwartek 8 października w trybie stacjonarnym pracowało 47 663, czyli 98,31 proc. szkół i przedszkoli. 674 placówki pracowały w trybie mieszanym (1,39 proc. wszystkich), a 147 w trybie zdalnym (0,30 proc. wszystkich).

Mateusz Morawiecki: "Wiosna, pierwsza fala [koronawirusa - red.], potem te promienie ultrafioletowe rzeczywiście bardzo mocno osłabiły zasięg koronawirusa, uspokoiły sytuację".

Do słów premiera w wypowiedzi dla portalu Onet odniósł się wirusolog dr hab. Tomasz Dzieciątkowski. Jego zdaniem stwierdzenia Mateusza Morawieckiego nie mają potwierdzenia w badaniach naukowych. "Dawka promieniowania UV, która mogłaby się pojawić nawet w te najbardziej słoneczne dni, absolutnie nie wystarczy, żeby dezaktywować koronawirusa" - powiedział Dzieciątkowski.

W lipcowym komunikacie WHO informowano, że SARS-CoV-2 nie wykazuje sezonowości zachorowań. "Jeżeli ktokolwiek mówi o wpływie temperatury czy promieniowania UV na zakażalność wirusa, to radzę mu, żeby sprawdził, jak wyglądały, czy wyglądają zakażenia w Brazylii, Indiach, czy Republice Południowej Afryki" - powiedział Onetowi Dzieciątkowski.

Podczas konferencji prasowej za plecami premiera pojawiła się grafika pokazująca ryzyko emisji SARS-CoV-2 w zależności od stosowania masek ochronnych. Podobną ilustrację 8 października opublikowało na swoim profilu na Facebooku Polskie Radio24.

Według zaprezentowanych obrazów gdy osoba bez maseczki jest w bezpośrednim kontakcie z osobą zakażającą nie noszącą bez maseczki, ryzyko zakażenia się wynosi 90 proc. Gdy osoba zakażona nie ma maseczki, a druga osoba ją ma, wtedy ryzyko zakażenia się od tej pierwszej wynosi 30 proc. Spadnie do 5 proc. gdy osoba, która nie zasłoniła nosa i ust, przebywa blisko z osobą zakażoną noszącą maseczkę. Kiedy dwie osoby (w tym jedna zakażona) mają maseczki i są blisko siebie, ryzyko wynosi 1,5 proc. Na grafice premiera była przedstawiona jeszcze piąta możliwość: nie ma żadnego ryzyka zakażenia (0 proc.), jeśli osoby zachowują odległość 1,5 m od siebie i mają założone maseczki.

Główne przesłanie ilustracji: noszenie masek utrudnia zakażenie koronawirusem – jest prawdziwe i potwierdzone badaniami naukowymi. Nie znaleźliśmy jednak badań wskazujących, że maska zmniejsza ryzyko transmisji SARS-COV-2 w takim stopniu, jak pokazywała grafika zaprezentowana na konferencji. We wrześniu dla AFP w sprawie skuteczności masek wypowiedział się Julian Leibowitz, profesor patogenezy drobnoustrojów i immunologii z Texas A&M's College of Medicine. Powiedział: "Jeśli dwie osoby, zakażona oraz zdrowa, przebywają blisko siebie w założonych maseczkach, ryzyko zakażenia jest zmniejszone o 75-90 proc".

Autor: Krzysztof Jabłonowski, Jan Kunert, Klara Mirecka / Źródło: Konkret24, tvn24.pl, PAP; zdjęcie: Piotr Nowak/PAP