Prawie 200 tys. numerów PESEL przyznano przebywającym w Polsce uchodźcom z Ukrainy w niecały tydzień od rozpoczęcia akcji. Umożliwia to uchwalona w marcu specustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Ukraińcy mogą składać wnioski w dowolnym urzędzie gminy czy miasta. 19 marca otwarto specjalny punkt na Stadionie Narodowym w Warszawie.

Uchodźcy z Ukrainy otrzymują wydrukowane potwierdzenie nadania numeru PESEL. Dostają także dane dostępowe do profilu zaufanego. W związku z licznymi niejasnościami na temat tego, po co obywatelom Ukrainy polski numer PESEL, sprawdziliśmy, jakie daje im możliwości.

Długie kolejki po numery PESEL

PESEL nie do głosowania. Jakie świadczenia umożliwia

Jak pisaliśmy w Konkret24, jedna z głośnych antyukraińskich narracji, która pojawiła się w polskiej sieci szybko po uchwaleniu specustawy, głosiła, że rząd chce przyznawać numer PESEL Ukraińcom po to, by zyskać więcej głosujących w polskich wyborach. To nie jest prawda, ponieważ Ukraińcy z samym numerem PESEL nie mogą głosować w wyborach - do tego wymagane jest posiadanie polskiego obywatelstwa.

Potwierdzenie tożsamości

- Należy pamiętać, że wiele osób uciekających przed wojną nie ma ze sobą dokumentów. Dzięki wprowadzeniu danych do rejestru PESEL ich tożsamość zostanie potwierdzona i nie będą musieli czekać na wydanie dokumentów w ukraińskich placówkach konsularnych. Rolę dokumentu tożsamości będzie mogła pełnić aplikacja mObywatel, w której pojawi się nowy moduł, za pomocą którego pełnoletni obywatele Ukrainy będą mogli w Polsce potwierdzać swoją tożsamość - tłumaczył 16 marca sekretarz stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów Janusz Cieszyński.

- Nadanie PESEL-u uchodźcom z Ukrainy spowoduje, że będą traktowani jak obywatele polscy - wyjaśnia w rozmowie z Konkret24 dr hab. Robert Wolański z Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego. Podkreśla, że PESEL jest dziś potrzebny praktycznie wszędzie do załatwienia jakiejś sprawy, choćby założenia internetu w domu. - Dzięki takiemu numerowi na przykład dziecko ukraińskie będzie mogło chodzić do bezpłatnej państwowej placówki, jego rodzice będą mogli założyć konto w banku czy leczyć się państwowym szpitalu (PESEL jest konieczny do potwierdzenia faktu ubezpieczenia) - informuje Wolański.

Świadczenia rodzinne

Na mocy art. 29 ust. 1 specustawy PESEL jest niezbędny do tego, by Ukraińcy mogli korzystać z różnych świadczeń:

• rodzinnych,
• wychowawczych,
• Dobry Start,
• rodzinnego kapitału opiekuńczego,
• dofinansowania pobytu dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna.

Jednorazowa pomoc finansowa

Tylko uchodźcy z Ukrainy z nadanym PESEL-em mogą wnioskować o jednorazową pomoc finansową w wysokości 300 zł z przeznaczeniem na utrzymanie - w szczególności na pokrycie wydatków na żywność, odzież, obuwie, środki higieny osobistej i opłaty mieszkaniowe. Wnioski należy składać do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce pobytu uchodźcy.

Dostęp do edukacji

Jak informuje na swojej stronie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, "nadanie polskiego PESEL-u umożliwi np. dostęp do publicznego systemu ochrony zdrowia czy umożliwi dostęp do edukacji na tych samych zasadach, co obywatele Polscy".

Poznań. W Powiatowym Urzędzie Pracy powstał punkt informacyjny dla Ukraińców, którzy szukają pracy

Pomocny w znalezieniu pracy

Natomiast dr hab. Robert Wolański zwraca uwagę, że w kwestiach podatkowych czy działalności gospodarczej Ukraińców to nie PESEL, tylko NIP będzie miał znaczenie

- PESEL nie jest konieczny do podjęcia zatrudnienia przez Ukraińców, ale na pewno pomoże. Dzięki niemu pracodawca będzie wiedział, że mieszkaniec Ukrainy, który się do niego zgłasza, spełnia wymogi specustawy - tłumaczy Konkret24 dr Jakub Szmit z Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego. Zauważa, jak zdobycie pracy będzie ważne dla uchodźców. - Da poczucie jakiejś stabilizacji, pewności - podkreśla.

Bez wpływu na podróżowanie

- PESEL ułatwi funkcjonowanie uchodźców w kontaktach z urzędnikami - ocenia Oskar Sobolewski, prawnik i ekspert Instytutu Emerytalnego, choć mówi, że posiadanie takiego numeru nie jest niezbędne, jeśli chodzi o kwestie emerytalne. Ponadto zwraca uwagę na kwestie statystyczne. Dzięki akcji nadawania PESEL-i uchodźcom z Ukrainy polscy urzędnicy będą wiedzieli orientacyjnie, ilu ich w Polsce jest.

Zdaniem ekspertów, z których rozmawialiśmy, nadanie polskiego numeru PESEL uchodźcom z Ukrainy nie wiąże się z żadnymi problemami w przyszłości. - Jeżeli tylko taka osoba ma niezbędne dokumenty, może wyruszyć w dalszą podróż po Europie lub wrócić do ojczyzny, jeśli uzna, że jest właściwy moment. Kwestia nadania PESEL-u nie ma wpływu na swobodę podróżowania - wyjaśnia dr Karol Ważny z Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego.

Autor: Jan Kunert / Źródło: Konkret24; zdjęcie: Marcin Bielecki/PAP