"Minimalna emerytura dla Ukraińców po jednym dniu pracy w Polsce"? Co pominął poseł Tyszka

Program "Kawa na ławę" w TVN24 18 września zdominowały tematy afery wizowej, kwestie związane z migrantami, uchodźcami i świadczeniami, jakie w Polsce pobierają. Poseł Konfederacji Stanisław Tyszka opowiadał o Pakcie Odpowiedzialnej Polityki Migracyjnej, który został ogłoszony przez Konfederację na początku lipca 2023 roku. Jest w nim między innymi postulat "likwidacji przywilejów emerytalnych dla cudzoziemców".

"My mówimy o tym, że trzeba zlikwidować pomoc socjalną dla imigrantów" - przekonywał Tyszka w programie. Dodał, że powinno się odebrać świadczenie 500 plus wypłacane na ukraińskie dzieci. "Dlaczego Polacy i Polki mają płacić?" - pytał. "Jesteśmy jedynym państwem w Europie, a nawet na świecie, które w takiej skali zrównało nieobywateli z obywatelami. Konfederacja mówi tak: nie powinno być 500 - a zaraz 800 plus - dla ludzi, którzy nie mają polskiego obywatelstwa. Nie powinno być emerytury polskiej minimalnej po jednym dniu pracy w Polsce" - perorował poseł Tyszka.

Pobieranie przez Ukraińców polskiej emerytury po przepracowaniu zaledwie jednego dnia w Polsce to od miesięcy popularny przekaz w mediach społecznościowych. W Konkret24 opisywaliśmy, na czym polega przekłamanie dotyczące kwestii emerytur, ale wciąż jest ono nagłaśniane w różnych formach. Na przykład w czerwcu tego roku szef Konfederacji Sławomir Mentzen mówił: "Jeżeli Ukrainiec przepracuje w Polsce chociaż jeden dzień i nabędzie prawa do emerytury na Ukrainie, to dostanie z ZUS polską emeryturę".

Wyjaśniamy raz jeszcze, jakich informacji w tym nagłaśnianym przekazie brakuje i jakie zasady obowiązują obywateli Ukrainy.

Nie ma nowych decyzji bądź regulacji, na podstawie których przebywającym w Polsce obywatelom Ukrainy są przyznawane emerytury. Podstawą prawną pozostaje dwustronna umowa o zabezpieczeniu społecznym jeszcze z 2012 roku. Chroni osoby, które pracują lub pracowały w obu państwach. Umowa zakłada, że ustalając prawo do emerytury, bierze się pod uwagę również okresy ubezpieczenia w drugim kraju. Zatem Polska uznaje lata przepracowane przez Ukraińców w Ukrainie do ustalenia uprawnień emerytalnych - i odwrotnie. Emerytury z Polski i Ukrainy należą się po spełnieniu warunków do przyznania tych świadczeń w każdym z państw.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych już w kwietniu 2023 roku dementował rzekomą łatwość w dostępie do polskich świadczeń emerytalnych dla obywateli Ukrainy. "Tego rodzaju informacje wprowadzają w błąd" - informował w oświadczeniu.

Wymogi, które musi spełnić obywatel Ukrainy, by otrzymywać polskie świadczenie emerytalne z ZUS: - Odpowiedni wiek: 60 lat dla kobiet i 65 dla mężczyzn. - Odprowadzenie składek (z tytułu ubezpieczenia społecznego lub ubezpieczenia emerytalnego i ubezpieczenia rentowego) w Polsce, czyli legalne zatrudnienie, np. jako pracownik, zleceniobiorca lub jako osoba, która prowadziła działalność pozarolniczą. - W przypadku osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 roku wymagany jest też staż pracy - minimum 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Jeżeli nie można udokumentować tak długiego stażu, emerytura zostanie przyznana, jeżeli staż wynosi co najmniej 15 lat w przypadku kobiet i 20 lat w przypadku mężczyzn.

Sednem rozpowszechnianego przekazu - który powtórzył poseł Tyszka - jest rzekoma łatwość zdobycia polskiego świadczenia emerytalnego. Obywatel Ukrainy może ponoć przyjechać do Polski zaledwie na jeden dzień pracy, wrócić na Ukrainę i już cieszyć się polską minimalną polską emeryturą.

Prawdą jest, że wystarczy w Polsce opłacić jedną składkę, żeby uzyskać prawo do jakiegokolwiek świadczenia emerytalnego, nawet bardzo niskiego. Polska ma jedne z bardziej liberalnych przepisów w tym zakresie. Jak wyjaśniał portal Money.pl: "By móc ubiegać się o niemiecką emeryturę (co nie jest równoznaczne z otrzymaniem jej), trzeba odprowadzać za Odrą składki ubezpieczeniowe przez co najmniej 5 lat. W Holandii przepisy mówią o minimum roku odprowadzania składek, które już uprawniają do tamtejszej emerytury, jednak tylko ułamkowej. Za każdy przepracowany rok otrzymuje się prawo jedynie do 2 proc. podstawowej emerytury. W Wielkiej Brytanii z kolei przepracowanie dopiero 10 lat daje prawo do emerytury".

Jednak nieprawdą jest, jakoby emerytury dla obywateli Ukrainy wypłacał w całości polski ZUS. Wypłaca on świadczenia proporcjonalnie do długości okresów ubezpieczenia w Polsce, a jego ukraiński odpowiednik - za czas przepracowany w Ukrainie. Polskie emerytury mogą być przyznane wyłącznie za okresy ubezpieczenia osiągnięte w Polsce. Tak więc im krótszy staż pracy w Polsce, tym mniejsza emerytura z ZUS - np. po miesiącu czy dniu pracy będzie symboliczna.

Jeśli suma świadczeń z polskiego ZUS i ukraińskiego odpowiednika jest niższa od minimalnej polskiej emerytury, to różnicę jako dodatek dopłaca polski ZUS. Tak więc np. jeśli emerytura z Ukrainy wynosi w przeliczeniu 300 zł, a z Polski - 100 zł, polski ZUS dopłaci 1188,44 do wysokości minimalnej polskiej emerytury (teraz wynosi 1588,44 zł). Nie wynika to już z polsko-ukraińskiej umowy. ZUS stosuje w tym zakresie - zgodnie z zasadą równego traktowania - identyczne uregulowania, jak do wszystkich innych osób uprawnionych do polskich emerytur w myśl polskich przepisów wewnętrznych, niezależnie od obywatelstwa tych osób.

W popularnym przekazie minimalna emerytura jest więc mylona z dodatkiem do minimalnej emerytury. Co więcej: by go otrzymać, trzeba spełnić szereg warunków.

Wymogi, które musi spełniać obywatel Ukrainy, by otrzymać dodatek do minimalnej emerytury: - Prawo do emerytury dla cudzoziemców (czyli wymagany wiek, odprowadzanie w Polsce składek, a także odpowiednia długość stażu pracy - 20 lat dla kobiet i 25 dla mężczyzn). - Stałe zamieszkanie w Polsce. - Prawo legalnego pobytu na podstawie dokumentu wydanego przez Urząd do Spraw Cudzoziemców albo na podstawie legalności pobytu uzyskanej poprzez wpis do rejestru Straży Granicznej.

Nie można więc wyjechać z Polski na Ukrainę po dniu pracy u nas i już otrzymywać świadczenie. W momencie opuszczenia Polski obywatel Ukrainy traci od prawo do dodatku do minimalnej emerytury. ZUS zapewnia, że zarówno na etapie składania wniosku o świadczenie, jak i w okresie jego wypłaty sprawdza, czy dany obywatel Ukrainy mieszka w Polsce. W tym między innymi celu współpracuje ze swoim odpowiednikiem w Ukrainie, czyli Funduszem Emerytalnym Ukrainy. "Świadczeniobiorcy (jako podatnicy) są prawnie zobowiązani powiadomić ZUS o każdej zmianie adresu. W razie zatajenia takiej informacji osoba zainteresowana musi się liczyć z konsekwencjami prawnymi ze strony ZUS, w tym ze wszczęciem postępowania o zwrot nienależnie pobranego świadczenia, z postępowaniem egzekucyjnym włącznie, oraz z odpowiedzialnością karną" - napisał ZUS w oświadczeniu.

Jak poinformował nas rzecznik ZUS Paweł Żebrowski, według stanu na czerwiec 2023 roku dodatek do minimalnych emerytur w Polsce otrzymuje 1170 mieszkających u nas obywateli Ukrainy. Taką samą liczbę podał nam w kwietniu - czyli przyrostu nie było. W 2022 roku dodatek do minimalnych emerytur otrzymywało 1205 mieszkających u nas obywateli Ukrainy, a w 2021 roku - 1215. "Malejąca skala dopłat wynika między innymi z tego, że Ukraińcy podejmują w Polsce zatrudnienie. Osiąganie przychodu z tytułu pracy albo prowadzenie działalności gospodarczej w wysokości przekraczającej wysokość dopłaty oznacza bowiem, że danej osobie nie przysługuje prawo do dopłaty do minimum. Druga przyczyna malejącej skali dopłat związana jest z wyjazdami obywateli Ukrainy z Polski" - wyjaśniał Konkret24 rzecznik ZUS.

Podsumowując: aby przebywający w Polsce obywatel Ukrainy dostawał dodatek do minimalnej emerytury (a nie minimalną emeryturę), musi spełnić szereg warunków, w tym mieć wymagany wiek, staż pracy i mieszkać w Polsce. Wbrew popularnemu w sieci przekazowi nie wystarczy tylko jeden dzień pracy w Polsce. Ponadto polski ZUS nie wypłaca świadczeń za okresy składkowe z Ukrainy.