Morawiecki: rząd "obciął" czternastą emeryturę. Czego nie mówi?

Były premier Mateusz Morawiecki był 21 października 2024 roku gościem telewizji wPolsce24, gdzie pytano go m.in. o ocenę rządu Donalda Tuska po roku od wyborów parlamentarnych. Morawiecki zaczął od mówienia o "drożyźnie, która już dzisiaj daje się we znaki ogromnie mieszkańcom". Prowadzący rozmowę Michał Adamczyk zauważył: "Ale za waszych rządów była jeszcze wyższa inflacja, dwucyfrowa". Na to Morawiecki odpowiedział: "Była inflacja związana z tym, że Putin zaatakował Ukrainę i gaz podrożał dziesięć razy, prąd podrożał dziesięć razy. Co wtedy zrobiliśmy, co zrobił mój rząd? Nasz rząd po prostu wtedy przygotował tarcze osłonowe po to, żeby [to] złagodzić. Daliśmy największą 'czternastkę', 'trzynastkę', czternastą emeryturę, bo wiadomo, że w gospodarstwach domowych emerytów jest najtrudniej". Po czym dodał:

Były premier zamieścił potem ten fragment rozmowy w mediach społecznościowych, pisząc: "Pomoc dla emerytów - nie imigrantów!". Wyciął jedynie wtrącenie prowadzącego o tym, że za jego rządów była jeszcze wyższa inflacja. Wpis wyświetlono ponad 24 tys. razy.

To kolejny raz, gdy Mateusz Morawiecki alarmuje o "obniżeniu" wysokości 14. emerytury przez rząd Donalda Tuska. W maju 2024 roku skierował do premiera list otwarty, w którym pisał, że "z niedowierzaniem" przyjął informacje, iż "[Tus] zdecydował o obniżeniu 14 emerytury o 870 zł" i zaapelował do niego "o przywrócenie 14. emerytury do poziomu, który ja i mój rząd przyjęliśmy w 2023 roku" (pisownia oryginalna).

Przypominamy więc: wysokość 14. emerytury założona na ten rok przez rząd wynika z przepisów przyjętych jeszcze w czasach rządów Mateusza Morawieckiego. A jej wyższy poziom w 2023 roku (roku wyborczym) wynikał po prostu z pomyłki Jarosława Kaczyńskiego.

Rozporządzenie w sprawie wypłaty dodatkowego świadczenia pieniężnego dla emerytów i rencistów, czyli tzw. czternastki, rząd Donalda Tuska przyjął w maju 2024 roku. Na jego podstawie prawie dziewięć milionów osób otrzymało we wrześniu br. dodatkowe świadczenie, które w podstawowej wersji wyniosło 1780,96 zł brutto. Taka kwota przysługiwała emerytom i rencistom, którzy pobierali standardowe świadczenia do 2900 zł brutto - powyżej tego pułapu "czternastkę" pomniejszano według zasady "złotówka za złotówkę".

Kancelaria premiera w komunikacie na temat "czternastki" zaznaczyła, że tegoroczne 1781 zł to "tyle, ile wynosi najniższa emerytura". To ważne zdanie w kontekście tego, skąd wzięła się ta kwota.

Czternastą emeryturę jako dodatkowe roczne świadczenie dla emerytów i rencistów wprowadził w 2021 roku rząd PiS. W ustawie ze stycznia 2021 roku zapisano wprost, że "czternastka" będzie równa najniższej emeryturze. Dlatego w 2021 roku było to 1250,88 zł brutto (ok. 1066 zł netto, czyli "na rękę"), a w 2022 roku 1338,44 zł brutto (ok. 1218 zł netto). Jednak w 2023 roku rząd odszedł od tej zasady (był to rok wyborów). Zgodnie z ustawą "czternastka" powinna wynieść 1588,44 zł brutto, ale walczący o kolejną kadencję PiS postanowił podnieść świadczenie i ustawą z maja 2023 roku ustalił, że podwyżki będzie można wprowadzać osobnym rozporządzeniem.

Wysokość podniesionego świadczenia miał ogłosić sam prezes PiS Jarosław Kaczyński. Na dożynkach w Paradyżu w województwie łódzkim 20 sierpnia 2023 roku - na niecałe dwa miesiące przed wyborami - uroczyście zapowiedział, że czternasta emerytura "będzie wynosiła 2200 złotych netto".

Wypowiedź Kaczyńskiego wywołała jednak zamieszanie, ponieważ dotychczas wysokość "czternastki" podawano w kwotach brutto, a nie netto. Politycy PiS, w tym Piotr Mueller i Radosław Fogiel, zaprzeczali, że prezes się przejęzyczył, ale 29 sierpnia 2023 roku portal Wyborcza.biz poinformował, że według dwóch anonimowych źródeł rządowych "Jarosław Kaczyński, ogłaszając kwotę 14. emerytury, pomylił się i zamiast brutto powiedział netto". Jak sprawdził wtedy Konkret24, potwierdzały to kwoty, które planowano przeznaczyć na świadczenie z budżetu: przed wypowiedzią Kaczyńskiego pisano i mówiono o 11,6 mld zł, a po 20 sierpnia już o 20,7 mld zł.

CZYTAJ WIĘCEJ W KONKRET24: Mueller "dementuje", że wyższa 14. emerytura to dodatkowe osiem miliardów z budżetu. Porównaliśmy kwoty

Rząd postanowił jednak zrobić tak, jak powiedział Jarosław Kaczyński i w rozporządzeniu z 22 sierpnia 2023 roku ustalił wysokość "czternastki" na 2650 zł brutto, czyli wspomniane przez prezesa PiS 2200 zł netto.

Porównując wypłacone w tym roku 1780 zł do tamtej kwoty, jest to rzeczywiście mniej o "blisko 900 złotych", jak mówił Mateusz Morawiecki. Z tym że jest to po prostu powrót do zależności wysokości "czternastki" od najniższej emerytury - jak zapisał w ustawie z 2021 roku rząd Zjednoczonej Prawicy, który - przypomnijmy - sam nie planował utrzymywać podwyżki w 2024 roku.

Wiadomo to było już w sierpniu 2023 roku, a więc przed wyborami parlamentarnymi. Rząd PiS przyjął wtedy projekt budżetu na 2024 roku, w którym m.in. zarezerwowano środki na trzynaste i czternaste emerytury. Dziennikarze "Faktu" obliczyli na tej podstawie, że emeryci i renciści w obecnym roku mieli dostać w przybliżeniu 1784 zł brutto, czyli właśnie tyle, ile w maju 2024 roku ogłosiła kancelaria premiera. "Seniorzy będą srogo rozczarowani" - zapowiadali już wtedy dziennikarze.

Nie powinno to dziwić o tyle, że po podniesieniu kwoty "czternastek" w 2023 roku rząd musiał sięgać do Funduszu Rezerwy Demograficznej, żeby je sfinansować. Ponadto od tego roku, również decyzją PiS, wypłat "trzynastek" i "czternastek" nie można już finansować z Funduszu Solidarnościowego, a pieniądze na ten cel pochodzą bezpośrednio z budżetu państwa.

Mateusz Morawiecki, zarzucając obecnemu rządowi "obcinanie 'czternastek'", nie dodaje więc, że sam planował taki poziom świadczenia dla emerytów mimo możliwości podnoszenia kwoty rozporządzeniem. Rząd Donalda Tuska nie zmienił nic w tych założeniach budżetowych, pozostawiając kwotę "czternastki" na poziomie najniższej emerytury: tak jak przewidywano w pierwotnej ustawie przyjętej przez PiS.