"Polska nie produkuje amunicji"? Jest pewien problem

Pełnoskalowa wojna w Ukrainie, a ostatnio wypowiedzi i działania nowej amerykańskiej administracji sprawiły, że Europa stoi przed koniecznością natychmiastowych zbrojeń - w tym szybkiego zwiększenia produkcji amunicji, szczególnie wielkokalibrowej. "Obecnie produkcja amunicji tego typu w państwach członkowskich UE nie przekracza 600 tysięcy sztuk rocznie, podczas gdy w Rosji jest to 4-4,5 miliona sztuk, czyli trzykrotnie więcej niż łącznie w Europie i Stanach Zjednoczonych" - wyliczał w rozmowie z "Pulsem Biznesu" Mateusz Kacperski, ekspert Fundacji im. Kazimierza Pułaskiego.

Kluczowy jest kaliber 155 mm - standardowa wielkość amunicji artyleryjskiej w państwach NATO (w Rosji i innych krajach postradzieckich standardem jest kaliber 152 mm). Taka jest potrzebna do używanych przez polskie wojsko armatohaubic Krab i koreańskich K9. Potrzebujemy co najmniej miliona takich pocisków. - Mówi się, że w Polsce produkcja jest na poziomie niskich dziesiątków tysięcy i nie osiąga 100 tysięcy rocznie - stwierdza w rozmowie z Konkret24 Marek Świerczyński, szef działu bezpieczeństwa i spraw międzynarodowych Polityki Insight. A tymczasem według różnych szacunków podczas walk w Ukrainie zużywa się do 10 tysięcy różnych pocisków artyleryjskich - ale dziennie. Polska wysłała tam już ponad 100 mln sztuk różnej amunicji.

W ostatnich dniach Konfederacja nagłaśnia przekaz, że Polska w ogóle nie produkuje amunicji, że zmarnowała czas od momentu wybuchu pełnoskalowej wojny w Ukrainie. "Polska nie produkuje własnej amunicji. Przez te trzy lata absolutnie nic się w tym temacie nie wydarzyło" - mówiła 8 marca w "Śniadaniu w Trójce" Paula Poreda z Konfederacji. Posłanka Polski 2050 Aleksandra Leo ripostowała: "Od razu można sprostować: Polska nie produkuje prochu, który jest składnikiem amunicji. Rzeczywiście, on jest importowany z Francji, z Niemiec, więc to znacznie opóźnia ten proces, generuje dodatkowe koszty. Natomiast Polska produkuje amunicję. Jest teraz (niezrozumiałe w odsłuchu) do powrotu do tego, żeby ten proch był ponownie produkowany, chociażby w Nitro-Chemie, natomiast to są bardzo poważne nakłady finansowe".

Kilka dni później tezę Poredy powtórzył poseł Konfederacji Bartłomiej Pejo. 11 marca w Polskim Radiu 24 stwierdził: "Nie mamy amunicji w Polsce (....) Gdybyśmy w tym momencie mieli zbrojny jakiś atak na Polskę, to mamy amunicję na pięć dni wystarczającą. To jest zatrważające. Nie mamy produkcji amunicji. Produkcja amunicji powinna już odbywać się dawno, dawno temu. W tej chwili mamy tylko zapowiedzi polityczne".

Jak więc jest z produkcją amunicji w Polsce: kto ma rację?

Obecnie jedynym państwowym podmiotem produkującym w Polsce amunicję jest Polska Grupa Zbrojeniowa (PGZ) - bo jednak mamy w kraju produkcję amunicji. PGZ to grupa kapitałowa skupiająca kilkadziesiąt zakładów przemysłowych, obiektów serwisowych i ośrodków badawczych kluczowych dla polskiego przemysłu obronnego. Amunicję produkują jej spółki: Mesko i Dezamet. Jest też spółka Gamrat wytwarzająca komponenty niezbędne do produkcji amunicji różnych typów, a także spółka Nitro-Chem przygotowująca amunicję do użycia jej zgodnie z przeznaczeniem.

W połowie 2023 roku "Polska Zbrojna" informowała, że PGZ jest w stanie produkować około 30–40 tys. sztuk amunicji artyleryjskiej rocznie i cytowała ówczesnego prezesa spółki Sebastiana Chwałka, który zapowiadał zwiększenie tej liczby aż pięciokrotnie, do 200 tys. sztuk rocznie. W marcu 2025 roku Arkadiusz Bąk, członek zarządu PGZ, informował w rozmowie z portalem Defence24, że spółka produkuje rocznie ok. 70 tys. sztuk amunicji 155 mm, a w ciągu dwóch-trzech lat planuje zwiększenie tej liczby do minimum 150 tys., a może i więcej.

Mesko produkuje różne rodzaje amunicji artyleryjskiej, czołgowej, moździerzowej i granatnikowej o kalibrach m.in. 120 mm, 122 mm, 125 mm i 152 mm. Firma jest także producentem i dostawcą zestawu przeciwlotniczego Piorun. Trwają prace nad jego następną wersją.

Dezamet wytwarza przede wszystkim różne rodzaje amunicji artyleryjskiej, moździerzowej i granatnikowej, m.in. kalibru 98 mm i 120 mm. To tam produkuje się amunicję 155 mm, używaną m.in. w polskich armatohaubicach Krab i koreańskich K9. W 2019 roku spółka podpisała umowę z Inspektoratem Uzbrojenia na dostawę do 2022 roku 24 tys. sztuk amunicji 155 mm do polskich Krabów. Wartość kontaktu wynosiła 420 mln zł. W lipcu 2024 ogłoszono, że spółka dostanie ponad 2 mln euro z unijnego programu ASAP na zwiększenie zdolności produkcyjnych w obszarze amunicji kalibru 155 mm.

A pół roku wcześniej, w grudniu 2023 roku, podległa MON Agencja Uzbrojenia podpisała umowę z konsorcjum PGZ-Amunicja na dostarczenie blisko 300 tys. sztuk amunicji artyleryjskiej kal. 155 mm. Dostawa ma się odbyć w ramach programu Narodowej Rezerwy Amunicyjnej w latach 2024-2029. Kontrakt jest wart niemal 11 mld zł. To pierwsza umowa wykonawcza do umowy ramowej zatwierdzonej jeszcze przez poprzedniego ministra obrony narodowej Mariusza Błaszczaka z czerwca 2023 roku, która zakłada dostawę do 2029 roku nawet miliona sztuk amunicji różnych typów. Ale dziennik "Rzeczpospolita" pisał, że ten kontrakt zasadniczo nie wymusza na państwowej zbrojeniówce utworzenia prawdziwych zdolności do produkcji. Można sobie więc wyobrazić sytuację, w której pociski dostarczane przez ten koncern są składane z komponentów kupowanych za granicą.

I tu dochodzimy do głównego problemu, jeśli chodzi o najbardziej potrzebną amunicję 155 mm. Jak wyjaśnia w rozmowie z Konkret24 Dawid Kamizela z serwisu Strefaobrony.pl, Polska importuje najważniejsze materiały i surowce. Jedynie część produkujemy na miejscu, np. korpusy, zapłonniki, niektóre zapalniki. Sprowadzamy natomiast np. nitrocelulozę (składnik prochu) i niektóre prochy wielobazowe potrzebne m.in. do produkcji amunicji 155 mm. Ekspert zaznacza też, że prywatne firmy (o których piszemy poniżej) również przynajmniej na początku będą korzystały z elementów importowanych - np. ze Słowacji czy Francji.

Oznacza to, że jesteśmy w dużej części zależni od dostawców. - Dążymy, żeby to zmienić, ale to potrwa - komentuje Dawid Kamizela. By produkcja amunicji 155 mm od A do Z odbywała się w Polsce, konieczne jest wybudowanie odpowiedniej fabryki i transfer technologii. Nie jest to jednak szybki proces.

W listopadzie 2024 roku podpisano list intencyjny zakładający wytwarzanie w Polsce surowców - nitrocelulozy i prochu wielobazowego - które posłużą do produkcji amunicji. Mesko rozbudowuje zakład w Kraśniku, chcąc tam produkować nawet 100 tys. sztuk korpusów pocisku amunicji 155 mm. Powiększa fabrykę prochu w Pionkach, planuje się też odtworzyć linię produkcyjną nitrocelulozy. Dawid Kamizela zauważa, że jeśli chodzi o ten składnik prochu, to w czasie pokoju w Polsce były linie produkcyjne, tylko zostały już zlikwidowane. - Postawienie nowej to koszt około jednego-dwóch miliardów złotych - szacuje ekspert.

Do końca marca 2025 roku Polska ma podpisać ze Słowacją międzyrządową umowę o współpracy w sprawie zakupu amunicji 155 mm. Wcześniej oba kraje podpisały list intencyjny w tej sprawie.

Małgorzata Darowska z Fundacji im. Kazimierza Pułaskiego, radca prawny, ekspert w dziedzinie strategii i polityki regulacyjnej dla technologii, w rozmowie z Konkret24 zwraca uwagę na przewlekłe procesy inwestycyjne w Polsce. - Samo postawienie i uruchomienie fabryki amunicji to trzy-cztery lata. W międzyczasie trzeba pokonać wiele administracyjnych barier, w tym koncesyjnych czy środowiskowych - zauważa. Nieco większym optymistą był generał Jarosław Kraszewski, były dyrektor Departamentu Zwierzchnictwa nad Siłami Zbrojnymi w Biurze Bezpieczeństwa Narodowego, który w marcu 2024 roku w rozmowie z "Rzeczpospolitą" opisywał, że stworzenie zakładu oraz nowoczesnej linii technologicznej, którą także musielibyśmy pozyskać z zagranicy, to minimum półtora roku.

Mecenas Darowska wymienia jeszcze inne przeszkody. Uważa, że polski przemysł zbrojeniowy nie został przestawiony na intensywną produkcję; nie stworzono dla niego odpowiedniego modelu; nie dostosowano otoczenia regulacyjnego do nowych warunków, dlatego inwestycje w moce produkcyjne buksują. Nie ma pewności, czy na produkowane towary będzie zbyt; są problemy z finansowaniem przez banki. - Na ten moment praktycznie jednym podmiotem, który jest coś takiego w stanie szybko przeprowadzić, jest Polska Grupa Zbrojeniowa - twierdzi mec. Darowska. - Przespaliśmy długi czas. Zwłaszcza jeśli chodzi o amunicję 155 milimetrów - przyznaje Dawid Kamizela.

Ekspertka z Fundacji im. Kazimierza Pułaskiego zwraca także uwagę na problem braku decyzyjności w PGZ, a media informują, że prezes spółki Krzysztof Trofiniak może wkrótce stracić stanowisko. "Jest to związane m.in. właśnie z brakiem efektów, jeśli chodzi o zwiększanie zdolności do produkcji amunicji, nieudanymi rozmowami dotyczącymi czołgów K2 czy też brakiem działań w zakresie zwiększenia zdolności produkcyjnych armatohaubic Krab" - informuje "Rzeczpospolita". Podobnie serwis RMF FM podaje, że chodzi o zbyt wolne tempo produkcji amunicji 155 mm.

Budowa fabryki to jedno, ale - jak pisaliśmy wyżej - konieczny jest jeszcze transfer technologii. Do końca marca PGZ ma wybrać partnera, od którego kupi licencję do produkcji amunicji. Według "Rzeczpospolitej" na stole są trzy opcje: francusko-niemiecki KNDS wraz z francuskim Eurenco, MKE z Turcji oraz CSG związana głównie z Czechami i Słowacją. "Tu nie chodzi tylko o kwestie komponentów, ale przede wszystkim o przeniesienie praw intelektualnych do tego, aby Polska była w stanie sama decydować o budowie, produkcji oraz sprzedaży tego rodzaju amunicji. (...) Żeby być w pełni niezależnym, trzeba mieć zdolność produkcji u siebie w kraju, a nadwyżkę można sprzedawać" - tłumaczył Marcin Idzik, członek zarządu PGZ, w rozmowie z PAP w marcu tego roku.

W listopadzie 2024 roku Sejm uchwalił rządową ustawę o zapewnieniu finansowania działań zmierzających do zwiększenia zdolności produkcji amunicji. W tym celu do Funduszu Inwestycji Kapitałowych nadzorowanego przez Ministerstwo Aktywów Państwowych resort obrony przelał 2 mld zł. Do końca czerwca ma tam trafić kolejny miliard złotych z Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych i pieniądze te mają posłużyć zwiększeniu zdolności do produkcji amunicji. W zamian za akcje spółki mają zostać dokapitalizowane.

Obecnie w Ministerstwie Aktywów Państwowych można składać wnioski o dofinansowanie z tego funduszu. Mogą je składać zarówno podmioty państwowe, jak i prywatne. "Liczę, że w ciągu kilku tygodni pojawią się wnioski związane z budową jednego całego łańcucha wartości, jeśli chodzi o budowę fabryki amunicji" - mówił Jakub Jaworowski, minister aktywów państwowych, cytowany przez Businessinsider.com.pl. Serwis dodał, że łańcuch wartości ma oznaczać pięć-sześć zakładów, w których produkcja sięgnie 200-220 tys. sztuk amunicji rocznie. Większość stanowić będzie najbardziej potrzebna w Polsce i całym NATO amunicja 155 mm. Jaworowskiemu zależy, by fabryka amunicji artyleryjskiej powstała jak najszybciej; w tym zakresie minister "kibicuje" Polskiej Grupie Zbrojeniowej, ale wie, że "konkurencja i know-how sektora prywatnego też jest tutaj kluczowy". Według informacji "Rzeczpospolitej" spółki PGZ jeszcze nie złożyły wniosków. Zrobią to do końca marca. Również tempo składania wniosków przez tę spółkę nie podoba się resortowi obrony.

Chęć rozpoczęcia produkcji deklarują też podmioty prywatne. W połowie 2024 roku największy polski prywatny producent amunicji Grupa Niewiadów ogłosiła, że planuje budowę fabryki amunicji wielkokalibrowej na terenie zakładów w Niewiadowie w województwie łódzkim. Produkcja ma się rozpocząć w ciągu dwóch lat i docelowo ma wynosić 180 tys. pocisków 155 mm rocznie. Koszt inwestycji to ok. 250 mln zł. Przynajmniej w początkowej fazie produkcja pocisków ma się odbywać we współpracy z partnerami zagranicznymi. Docelowo Grupa Niewiadów planuje produkcję amunicji na podstawie własnej dokumentacji.

"Od roku negocjujemy z Agencją Uzbrojenia wieloletnią umowę na dostawę amunicji 155 mm, podobną, jaką w 2023 roku podpisała PGZ. Niestety, nie znam terminu ewentualnego jej podpisania" – mówił z kolei w marcu 2025 roku w rozmowie z "Rzeczpospolitą" Paweł Poncyljusz, prezes innej prywatnej spółki - Polskiej Amunicji.

"Myślę, że w najbliższych tygodniach podpiszemy umowę na pozyskanie pierwszej działki pod kompleks produkcyjny pocisków 155 mm" - zapowiadał z kolei, też w rozmowie z "Rzeczpospolitą", Przemysław Kowalczuk, prezes AMC Global Group (wcześniej m.in. członek zarządu firmy Mesko). Inwestycja ma się rozpocząć w drugiej połowie 2025 roku, a pierwsze pociski mają być produkowane w roku 2027.