Słowacja, wyjście z UE, użyteczny Fico. Tak wygląda "pompowanie balonika" propagandy

Negatywny stosunek słowackiego rządu i premiera Roberta Fico do Unii Europejskiej jest powszechnie znany i często komentowany. Przywódca Słowacji, który mimo wojny w Ukrainie spotyka się z Władimirem Putinem, w swoich wypowiedziach często krytykuje Brukselę i nawołuje do głębokiej reformy UE, która miałaby uwzględniać "większą suwerenność" państw członkowskich.

Krytyka to jedno, lecz inną kwestią jest rzekoma chęć wyjścia Słowacji z Unii Europejskiej. A referendum w tej sprawie miał zapowiedzieć premier Fico. Tak przynajmniej piszą internauci w mediach społecznościowych, tak przekonuje materiał opublikowany na jednym z kanałów w serwisie YouTube. Przekaz promują politycy Konfederacji Korony Polskiej Grzegorza Brauna. Poseł tej partii Włodzimierz Skalik 23 września 2025 roku napisał na Facebooku: "Słowacja przygotowuje się do wystąpienia z UE. Decyzja zapadnie w referendum narodowym. Suwerenność Słowaków nie polega na negocjacji - Oświadczenie premiera Słowacji Roberto Fico". Z tego wpisu również wynika, że o potencjalnym wyjściu miał mówić sam premier.

To zdjęcie premiera Fico widnieje na nagraniu w serwisie YouTube zatytułowanym "Szokujące oświadczenie: Słowacja wychodzi z UE - Koalicja przeciwko Ursuli von der Leyen". Wideo udostępniła m.in. Karolina Pikuła, przewodnicząca Konfederacji Korony Polskiej Grzegorza Brauna w okręgu rzeszowskim, pytając w poście: "Czy to będzie wielki początek rozpadu eurokołchozu?". Do wpisu dodała hasztag "Polexit" nawiązujący do potencjalnego wyjścia Polski z UE.

Tego typu wpisów ukazało się znacznie więcej: większość na anonimowych kontach, a autorzy najczęściej powoływali się na wspomniany film na YouTube. "Słowacja szykuje się do referendum: echa wyników mogą wstrząsnąć UE. Decyzja o wystąpieniu Słowacji z Unii Europejskiej ma zapaść w referendum narodowym. To nie zwykła debata — to moment, który będzie miał znaczenie dla całej Europy" - pisał jeden z użytkowników Facebooka (pisownia postów oryginalna).

Internauci nie zamieszczają jednak linku do nagrania z YouTube, najczęściej udostępniają miniaturkę nagrania i tytuł o "wyjściu z UE"; na miniaturce są zdjęcia Ursuli von der Leyen i Roberta Fico. Może dlatego, że nawet krótkie fragmenty tego materiału zdradzają, że nie jest wiarygodnym źródłem informacji, lecz narzędziem szerzenia antyunijnej dezinformacji.

Film opublikowano 17 września 2025 roku na kanale Redakcja Polska na YouTube. Po wyświetleniu innych zamieszczonych na tym kanale nagrań szybko można nabrać podejrzeń co do jego wiarygodności. Kanał powstał 31 sierpnia 2025 roku i przez niecały miesiąc opublikowano na nim 22 filmy. Główny ich przekaz: krytyka Unii Europejskiej, uderzanie w Ukrainę.

Wszystkie stworzono według tego samego wzoru. Na miniaturach zawsze jest dwóch polityków: najczęściej jeden z nich ma minę triumfującą, drugi jest smutny lub wręcz płacze. Portrety stworzono narzędziem sztucznej inteligencji (AI). Groźne lub triumfujące miny robi głównie Viktor Orban. Oprócz niego w roli atakujących pojawiają się także Xi Jingping, Władimir Putin, ale także Karol Nawrocki lub europosłanka Konfederacji Anna Bryłka. Płaczących przywódców jest troje: to Ursula von der Leyen, Friedrich Merz lub Wołodymyr Zełenski. To oni są negatywnymi bohaterami materiałów.

Tytuły informują najczęściej, że jakiś prawicowy lub populistyczny polityk - najczęściej Viktor Orban - "poniżył" lub "zniszczył" przewodniczącą KE, kanclerza Niemiec lub prezydenta Ukrainy. "Orban poniża Ursulę", "Orban zniszczył Friedricha Merza", "Nawrocki niszczy reputację Zełenskiego" - krzyczą bijące po oczach tytuły.

Wśród takich filmów jest i ten o rzekomym referendum w Słowacji. Nie jest jedynym, w którym zapowiada się rychłe wyjście jakiegoś kraju z Unii Europejskiej. Najpierw 12 września pojawił się materiał o tym, że "Orban opuszcza UE", a 27 września zapowiedziano "wyjście Włoch z UE".

Wszystkie filmy na kanale Redakcja Polska poza tematem łączy jeszcze jedno: zostały w całości stworzone przez sztuczną inteligencję i zawierają nieprawdziwe, po prostu zmyślone informacje. I nie jest to pierwszy kanał na YouTube z takimi materiałami - niedawno opisywaliśmy, jaki wysyp kanałów z filmami promującymi prezydenta Karola Nawrockiego nastąpił na YouTube. Wszystkie bliźniaczo podobne w charakterze do tych z kanału Redakcja Polska. 

CZYTAJ W TVN24+: "Dał lekcję Putinowi", "zmiażdżył Macrona". Nie musisz wierzyć, masz oglądać

Pokażmy to na przykładzie filmu o Słowacji. Lektor - czyli głos wygenerowany przez sztuczną inteligencję - mówi: "Słowacja poważnie przygotowuje się do wyjścia z Unii Europejskiej. W historycznym przemówieniu do narodu premier Robert Fico oświadczył, że rząd podda kwestie członkostwa w UE pod ogólnokrajowe referendum".

Oczywiście jakichkolwiek materiałów na dowód z tego rzekomego przemówienia brak. W kadrach wyświetlane są jedynie ilustracyjne zdjęcia Roberta Fico czy Ursuli von der Leyen. Tekst odczytywany przez AI jest pełen błędów. "Pierwszy domino po Brexicie spadł"; "Oto wiadomość, która sprawia, że redaktorzy mainstreamowych mediów i urzędnicy brukselscy mają włosy, stają dęba"; "Wołodymyr Zielony" (zamiast Zeleński) - to tylko niektóre przykłady.

Samo to powinno spowodować, że widzom kanału zapali się czerwona lampka jako ostrzeżenie, że podawane tu informacje mogą być nieprawdziwe. W mediach próżno szukać bowiem przemówienia Roberta Fico, w którym zapowiedziałby referendum w sprawie wyjścia Słowacji z Unii Europejskiej.

Patrząc na komentarze pod tym wprowadzającym w błąd filmem, można jednak odnieść wrażenie, że osiągnął on zakładany efekt. Wiele osób chwali rzekomą decyzję Słowaków i zachęca, żeby Polska również zdecydowała się na ten krok. "Brawo Słowacja. Czekam aż Polska wystąpi z Unii"; "Odwołać Tuska i całą jego ferajnę. Wyjść z unii, nawiązać ścisłą współpracę ze Słowacją i Węgrami. Odzyskajmy niezależność"; "Polska i Węgry zróbmy to samo" - czytamy pod filmem.

Jakub Szymik, założyciel Fundacji Obserwatorium Demokracji Cyfrowej, uważa jednak, że to rzekome zainteresowanie filmami na opisywanym kanale może być sztuczne, czyli generowane przez boty. "Problemem jest skoordynowane, sztuczne pompowanie balonika poprzez masowe generowanie filmików, dzielenie się nimi na kontach, które zapewne mają sztucznie zawyżane liczniki interakcji, oraz dodawanie zmanipulowanego kontekstu" - pisze ekspert w przesłanej Konkret24 opinii. I dodaje:

Niewykluczone więc, że rzekome głosy polskich internautów zostały sztuczne wygenerowane, by wzmocnić wrażenie poparcia dla Polexitu w społeczeństwie. Ekspert zwraca uwagę, że nagranie z YouTube jest przeklejane do innych mediów społecznościowych, np. na Facebooka, gdzie również notuje "zupełnie nierealistyczne zasięgi zapewne nakręcane przez boty". Na dowód przesłał link do jednej z kopii, którą w dwa tygodnie wyświetliło na Facebooku ponad 400 tys. użytkowników.

Negatywny stosunek Roberta Fico i jego rządu do Unii Europejskiej oczywiście tylko pomaga tworzyć teorie o możliwym wyjściu Słowacji ze wspólnoty. W styczniu 2025 roku wicepremier Słowacji Timor Gaszpar w wywiadzie stwierdził, że "drzwi muszą pozostać otwarte na sytuację, w której ostatecznie rozważylibyśmy rozwiązanie skrajne, takie jak wyjście z UE", ale zastrzegł, że "w tej chwili nie jest to priorytetem" dla słowackiego rządu.

Ta wypowiedź wywołała wiele dyskusji w Słowacji. Możliwość wyjścia z UE zdecydowanie wykluczył m.in. prezydent Peter Pellegrini. Premier Fico starał się jednak tłumaczyć swojego ministra. "Trafnie określił sytuację w Unii Europejskiej, a mianowicie, że Słowacja musi być przygotowana na różne scenariusze rozwoju" - mówił na nagraniu zamieszczonym w sieci. Dodał, że jednym z tych scenariuszy jest ewentualny rozpad Unii Europejskiej., a Słowacy "nie mogą być zakładnikami jednej politycznej wizji".

Na początku września 2025 roku premier Fico po raz kolejny spotkał się z prezydentem Rosji Władimirem Putinem, tym razem w Pekinie. Następnie w Bratysławie przyjął wizytę Wołodymyra Zełenskiego, a po obu spotkaniach po raz kolejny krytykował Unię Europejską. "Udział w tych rozmowach oznacza popieranie dialogu, a nie zachowywanie się jak urażone dziecko. Tak właśnie postępuje Unia Europejska i jej przedstawiciele" - stwierdził słowacki premier.

Mimo takich wypowiedzi słowackie władze nie informowały o planowanym referendum w sprawie wyjścia Słowacji z UE. To fejk mający zwiększać statystyki wyświetleń filmom tworzonym przez sztuczną inteligencję. Natomiast - jak zauważa Jakub Szymik - "wykorzystywanie wyrwanych z kontekstu wypowiedzi do podważania zaufania wobec instytucji jest jedną z wiodących taktyk antyzachodniej propagandy".

Konkret24 zapytał firmę Google Polska (właściciela Youtube) oraz NASK – Państwowy Instytut Badawczy, czy i jakie działania podejmą w sprawie kanału na YouTube oferującego materiały z fałszywą treścią. 30 września z Zespołu Public Relations i Komunikacji Zewnętrznej NASK otrzymaliśmy taką odpowiedź:

"Eksperci OAD NASK wykryli dany przykład treści w trakcie prowadzonego monitoringu polskiej infosfery. Został on wprowadzony do wewnętrznych baz danych, a następnie poddany analizie. W efekcie analizy stwierdzono, iż materiał nie odnosi się do faktów, lecz stanowi treść o stricte dezinformacyjnym charakterze. Przykłady promowania omawianego przekazu zostały zgłoszone platformom społecznościowym".

NASK przyznaje, że ów materiał "zyskał poważne zasięgi (pojedyncze wpisy na jego temat zyskiwały m.in. po kilkadziesiąt tysięcy wyświetleń)". "Materiał został spopularyzowany w polskiej infosferze m.in. dzięki aktorom znanym z szerzenia rosyjskiej dezinformacji. Sposób działania źródła, które jako pierwsze upubliczniło omawiany materiał oraz zastosowane w materiale techniki pozwalają przypuszczać, że stoi za nim podmiot zewnętrzny. Celem materiału jest wzbudzanie nastrojów antyunijnych" - ocenia NASK.

Natomiast Deniz Rymkiewicz z Biura Prasowego Google Polska w odpowiedzi na pytania Konkret24 przekazał 30 września: "Wszystkie treści publikowane na YouTube podlegają naszym Wytycznym dla społeczności". "Stosujemy je konsekwentnie wobec wszystkich twórców na naszej platformie, bez względu na to, czy ich materiały zostały wygenerowane z wykorzystaniem sztucznej inteligencji" - podkreślił.

Po naszych pytaniach kanał Redakcja Polska został zablokowany.