Centra Integracji Cudzoziemców to "realizacja paktu migracyjnego"? Nie, to kontynuacja pomysłu PiS

Premier Donald Tusk 12 października 2024 roku na konwencji Koalicji Obywatelskiej szczególnie dużo miejsca poświęcił migracji. Obiecał, że jego rząd "zredukuje do minimum nielegalną migrację w praktyce", zaprezentował pomysł czasowego zawieszania prawa do azylu i zapowiedział, że Polska nie będzie "respektować ani implementować, żadnych europejskich, unijnych pomysłów, jeżeli będziemy mieć pewność, że one godzą w nasze bezpieczeństwo", dodając, że ma na myśli unijny pakt migracyjny. Ogłosił też, że rząd przyjmie strategię migracyjną, co stało się 15 października, choć tekst strategii wciąż nie jest dostępny (do środy, 16 października 2024 roku do godz. 15.00, nie zamieszczono jej na stronach rządowych). Nie ma też projektów rozwiązań prawnych, które mają ją wdrażać.

W dniu konwencji KO i wystąpienia Tuska w mediach społecznościowych zaczęto publikować wpisy o planach utworzenia w Polsce licznych Centrów Integracji Cudzoziemców. Autorzy wielu postów - także politycy opozycji - sugerowali, że wbrew zapowiedziom Donalda Tuska jest to element przygotowań rządu do wdrażania założeń paktu migracyjnego w Polsce. Przypomnijmy, że zakłada on tzw. mechanizmy solidarnościowe - czyli pomoc krajom poddanym presji migracyjnej - poprzez przyjmowanie migrantów, pomoc finansową lub pomoc operacyjną.

"Na konwencji Donald Tusk mami swoją sektę podważeniem Paktu Migracyjnego, a w rzeczywistość buduje już w Polsce centra integracji dla armii inżynierów" - napisał poseł PiS Marcin Warchoł, zamieszczając link do artykułu Tysol.pl zatytułowanego "Tusk przygotowuje się do wdrożenia paktu migracyjnego. W Polsce powstaną Centra Integracji Cudzoziemców". Wpis w podobnym tonie zamieścił też 13 października br. rzecznik PiS Rafał Bochenek. "Wczorajsza zapowiedź Tuska dot. strategii migracyjnej jest tylko zasłoną dymną i odwracaniem uwagi od tego jaką politykę prowadzą w rzeczywistości... najlepszym tego dowodem są Centra Integracji Cudzoziemców jakie chcą uruchamiać w Polsce w związku - de facto - z wdrażaniem paktu migracyjnego i relokacji migrantów do Polski. Oszuści!" - napisał polityk, dodając link do naboru wniosków ogłoszonego przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w projekcie "tworzenie Centrów Integracji Cudzoziemców (CIC) na obszarze Polski".

Wiele podobnych wpisów publikowano też z anonimowych kont. "Tusk sprzedał Polskę i przygotowuje się do wdrożenia paktu migracyjnego. W Polsce powstaną nowe Centra Integracji Cudzoziemców"; "Pilne! Rozpoczeto w Polsce przygotowania do realizacji paktu migracyjnego? Na wniosek rządu Donalda Tuska w Polsce powstanie 49 Centrów Integracji Cudzoziemców (CIC) na terenie całego kraju!"; "Tusk zapowiedział strategię migracyjną 'Odzyskać kontrolę, zapewnić bezpieczeństwo'. Równolegle na Centra Integracji Cudzoziemców przeznaczą na początek 432 mln zł. Przykład do wyjaśnienia pojęcia dwulicowość. A ile za te pieniądze można np. zbudować przedszkoli" - pisali internauci.

Wyjaśniamy więc, skąd wziął się pomysł utworzenia CIC w Polsce, na jakim jest etapie i dlaczego wiele tez na temat centrów powielanych w mediach społecznościowych nie jest prawdziwych.

Dlaczego informację o centrach integracji zaczęto rozpowszechniać akurat teraz? Na stronach Komisji Europejskiej funkcjonuje Europejski Portal o Integracji. Koordynatorzy z różnych krajów zamieszczają na nim wiadomości dotyczące migracji pochodzące z państw członkowskich. 7 października 2024 roku na tym portalu pojawiła się notatka zatytułowana "Polska: Nowe centra integracyjne w całym kraju". Zapisano w niej, że "na wniosek Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w Polsce powstaje 49 Centrów Integracji Cudzoziemców (CIC) w całym kraju". W notatce wyjaśniono, jakie instytucje będą odpowiedzialne za tworzenie takich centrów oraz jakie funkcje mają one spełniać. Wśród usług obowiązkowych realizowanych w CIC wymieniono naukę języka polskiego, wsparcie w zakresie legalizacji pobytu czy pomoc psychologiczną dla dzieci.

Jako że pięć dni później premier Donald Tusk poruszał szeroko temat migracji na konwencji KO, internauci połączyli oba te tematy, pisząc, że szef rządu swoimi zapowiedziami starał się "przykryć temat" otwierania centrów integracji. W rzeczywistości jednak projekt CIC nie jest nowy, powstał w czasach poprzedniego rządu, a obecni rządzący wprost przyznają, że przejęli go po poprzednikach, ponieważ przyniósł obiecujące rezultaty.

Historia Centrów Integracji Cudzoziemców w Polsce sięga 2021 roku. Już w sierpniu tamtego roku na stronie Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej pod kierownictwem Marleny Maląg zamieszczono informację o planowanym pilotażu CIC. "W perspektywie długofalowej cudzoziemcy będą mogli skorzystać z oferty wykraczającej poza świadczenia pomocy społecznej w ramach Centrów Integracji Cudzoziemców" - zapowiedziano i wyjaśniono, że ministerstwo rodziny we współpracy z samorządami planuje utworzyć dwa pilotażowe centra. Finansowanie miało pochodzić w większości z unijnego Funduszu Azylu, Migracji i Integracji (FAMI, 6 mln zł z puli 8 mln zł). Sama koncepcja utworzenia centrów powstała na bazie doświadczeń zebranych podczas wizyt studyjnych w innych krajach, które realizowano w latach 2017-2020 na zlecenie Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej.

Już w październiku 2021 roku - a więc trzy lata temu - resort poinformował o podpisaniu umów na wspomniane dwa pilotażowe centra integracji w województwach wielkopolskim i opolskim. Ze strony rządowej umowę podpisał wiceminister rodziny i polityki społecznej Stanisław Szwed, a ze strony samorządowej dyrektorzy Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Opolu i Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Poznaniu.

"Głównym zadaniem Centrów będzie dostarczanie cudzoziemcom informacji, a także prowadzenie kursów: adaptacyjnych, języka polskiego, ułatwiających wejście na rynek pracy, poradnictwa prawnego, psychologicznego i społecznego, a także tworzenie sieci podmiotów na terenie danego województwa zajmujących się problematyką migracji" - wyjaśniono w komunikacie.

Zanim jednak zdążono otworzyć pierwsze centra, w lutym 2022 roku Rosja zaatakowała Ukrainę i Polska stanęła w obliczu napływu ogromnej liczby uchodźców wojennych z tego kraju. Ostatecznie zamiast dwóch stworzono sześć pilotażowych centrów integracji cudzoziemców: jedno w województwie opolskim i pięć w województwie wielkopolskim. Przy inauguracji działalności opolskiego centrum 10 marca 2022 roku dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy Maciej Kalski podkreślał, że "powołanie centrum było planowane już od zeszłego roku i nie jest nagłą reakcją na zaistniałą sytuację polityczną związaną z wojną na Ukrainie, lecz będzie stanowić ważny punkt wsparcia dla uchodźców napływających na Opolszczyznę". W oficjalnym komunikacie podano, że opolskie CIC "ma świadczyć szeroką pomoc nie tylko obywatelom Ukrainy, ale także wszystkim cudzoziemcom spoza Unii Europejskiej przebywającym na Opolszczyźnie".

Te wypowiedzi są szczególnie istotne teraz, kiedy część polityków opozycji, w tym np. Dominik Tarczyński - odpowiadając na sugestie, że jest to pomysł poprzedniego rządu - przekonuje, że za czasów PiS "powstały dwa takie punkty przy wschodniej granicy dla uchodźców z Ukrainy oraz opozycji antyłukaszenkowskiej z Białorusi", więc "z żadnych innych stron świata nie przyjmowano tam migrantów, tym bardziej nielegalnych". Wypowiedzi po otwarciu centrum w Opolu zaprzeczają tym twierdzeniom.

Po otwarciu innego pilotażowego centrum w Kaliszu 7 marca 2022 roku - na którym gościem był poseł PiS Jan Mosiński - tę inicjatywę publicznie chwaliła ówczesna minister rodziny Marlena Maląg. Jej wypowiedzi cytowano na stronie resortu: "Wielu obywateli Ukrainy szukających w Polsce schronienia w obliczu konfliktu militarnego najprawdopodobniej zostanie z nami, dlatego ważne jest, aby wesprzeć ich w nowym dla nich otoczeniu. Dlatego tak ważnym projektem, będącym tym bardziej na czasie, są nowo otwierane dzięki inicjatywie Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej Centra Integracji Cudzoziemców" - mówiła Maląg i dodawała:

W czerwcu 2023 roku o rezultatach pilotażu CIC dyskutowano na Konwencie Marszałków Województw RP w Poznaniu. Podano, że w pięciu centrach integracji w Wielkopolsce przez nieco ponad rok udało się udzielić wsparcia ponad 4,5 tysiąca cudzoziemcom. Grzegorz Grygiel, dyrektor Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Poznaniu, podkreślał, że centra zlokalizowano w byłych miastach wojewódzkich na terenie województwa wielkopolskiego (Poznań, Kalisz, Konin, Leszno i Piła), żeby "jak najszybciej dotrzeć do wszystkich osób, które tego potrzebują".

Jest to o tyle istotne, że obecna planowana liczba 49 centrów wynika właśnie z planu zlokalizowania takich punktów we wszystkich byłych miastach wojewódzkich sprzed reformy administracyjnej w 1999 roku (do 31 grudnia 1998 funkcjonowało 49 województw, w następstwie reformy powołano 16 województw). Jak widać, nie jest to pomysł nowego rządu, a jedna z rekomendacji po przeprowadzaniu pilotażu. Potwierdził to na antenie Polsat News wiceminister spraw wewnętrznych i administracji odpowiedzialny za migrację dr hab. Maciej Duszczyk:

Wiceminister dodał, że "podział na 49 regionów jest bardzo racjonalny, ponieważ powoduje to, że można się wyspecjalizować w konkretnej grupie migrantów, która w konkretnym miejscu się znajduje".

Pilotaż CIC oficjalnie zakończył się w październiku 2023 roku. Po zmianie władzy projekt kontynuuje już nowy rząd. W marcu 2024 roku opublikowano wytyczne funkcjonowania CIC i otwarto nabór na stworzenie 49 centrów na terenie Polski. W wytycznych wskazano, że w centrach obowiązkowo będzie trzeba świadczyć takie usługi, jak: nauka języka polskiego, opieka psychologiczna dla dzieci, wsparcie w zakresie legalizacji pobytu i zatrudnienia czy kursy adaptacyjno-orientacyjne z nauką podstawowych informacji o Polsce.

Odnosząc się do sugestii, że projekt otwierania kolejnych centrów jest "przygotowaniem do paktu migracyjnego", przypomnijmy, że ma on wejść w życie w 2026 roku, natomiast CIC ma pomóc w integracji cudzoziemców, którzy już teraz mieszkają w Polsce. W wytycznych programu zapisano, że "jeżeli chodzi o obecnie ważne dokumenty pobytowe według obywatelstwa cudzoziemców to należy stwierdzi,ć że obywatele państw trzecich pochodzą najczęściej z takich krajów jak: Ukraina, Białoruś, Gruzja, Rosja, Indie, Wietnam, Turcja, Mołdawia, Uzbekistan", a więc mowa tutaj o legalnych migrantach przebywających na terenie Polski. Także Maciej Duszczyk w Polsat News mówił, że "to jest projekt adresowany głównie do Ukraińców i Białorusinów, ponieważ jest ich najwięcej dzisiaj w Polsce".

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w wiadomości przesłanej Konkret24 wskazało jasno, że "tworzenie CIC nie jest motywowane ewentualnymi zmianami w praktyce przyznawania prawa do pobytu na terenie RP". Dodano, że "aktualnie trwa weryfikacja merytoryczna złożonych przez marszałków wniosków" o utworzenie CIC w różnych województwach, a cel 49 centrów ma zostać zrealizowany w przyszłym roku. "Na utworzenie i zabezpieczenie funkcjonowania placówek do 2029 roku przeznaczonych zostało 430 mln zł. Warto zaznaczyć, że całość kosztów programu pokrywana jest ze środków europejskich" - dodał resort.

Wokół CIC narosło więc wiele nieprawdziwych informacji: nie jest to "pomysł rządu Donalda Tuska", ponieważ sama koncepcja została przejęta po rządach PiS; nie jest to też "przygotowanie do realizacji paktu migracyjnego", ponieważ projekt skupia się na cudzoziemcach mieszkających obecnie w Polsce. Natomiast sugerowanie, że "za te pieniądze" można zbudować szpitale czy przedszkola jest manipulacją, ponieważ środki na utworzenie i funkcjonowanie CIC pochodzą z unijnego funduszu finansującego wyłącznie inicjatywy związane z migracją (wspomniany wyżej FAMI). Nieskorzystanie z nich nie oznaczałoby, że mogą zostać przeznaczone na inny cel.