"Nie rozwiążemy problemów zdrowotnych bez lekarzy", a tych w Polsce ciągle jak na lekarstwo

W wystąpieniu przed Sejmem premier Mateusz Morawiecki poruszył kwestię kształcenia młodych lekarzy.

- Dzięki naszym działaniom już w tej kadencji kierunki medyczne skończy nawet 50 proc. więcej studentów niż jeszcze cztery–pięć lat temu - powiedział premier - Nie rozwiążemy przecież problemów zdrowotnych Polaków bez lekarzy - dodał.

Zgodnie ze statystykami Ministerstwa Zdrowia, w latach 2008-2017 liczba absolwentów kierunków medycznych stopniowo rosła. Lekki spadek zauważalny był dla absolwentów w roku akademickim 2017/2018.

W roku akademickim 2008/2009 studia ukończyło w sumie 3338 lekarzy i lekarzy-dentystów, w roku 2011/2012 zarejestrowano 3666 absolwentów. W roku akademickim 2017/2018 było 4049 osób, które ukończyły studia na tych dwóch kierunkach. Ministerstwo Zdrowia nie dysponuje jeszcze pełnymi danymi dotyczącymi absolwentów z ostatniego zakończonego roku akademickiego 2018/2019.

O wiele bardziej zauważalne w ostatnich latach są wzrosty limitów przyjęć na studia na kierunkach medycznych.

O tym, ilu studentów w danym roku akademickim będzie mogło rozpocząć studia lekarskie i lekarsko-dentystyczne decyduje odpowiednim rozporządzeniem Minister Zdrowia.

W roku akademickim 2008/2009 limity przyjęć na kierunki lekarskie i lekarsko-dentystyczne wyniosły łącznie 4291 miejsc. W kolejnym roku nastąpił znaczący wzrost limitów - łącznie o 1645 miejsca. Liczba ta stale, ale nieznacznie wzrastała do roku akademickiego 2014/2015.

Od roku akademickiego 2015/2016 (wtedy jeszcze za rządu Platformy Obywatelskiej, rozporządzeniem podpisanym przez ówczesnego wiceministra Sławomira Neumanna) limity wyraźnie zwiększano. W obecnym roku to ponad 9,5 tys. miejsc na studiach medycznych, z czego 8170 na kierunku lekarskim.

Liczba absolwentów studiów medycznych nie przekłada się jednak w prosty sposób na liczbę praktykujących lekarzy. Jak już pisaliśmy w Konkret24, w Polsce co roku przybywa około dwóch tysięcy medyków.

Zgodnie ze statystykami Naczelnej Izby Lekarskiej (NIL), w 2019 roku zawód lekarza wykonywało 140 344 osób (stan na 30 sierpnia). W porównaniu z rokiem poprzednim jest to wzrost o 2764 osób. W okresie 2009-2019 liczba lekarzy stale rośnie - co roku średnio o 2003 osoby.

W 2018 roku ponad 30 proc. lekarzy miało jednak więcej niż 60 lat.

Ponad dziewięć tysięcy lekarzy posiada zaświadczenie, które pozwala im na podjęcie pracy w innych krajach Unii Europejskiej - najwięcej jest wśród nich internistów i anestezjologów, których w opinii NIL najbardziej brakuje w polskiej służbie zdrowia.

Naczelna Izba Lekarska (NIL) szacuje, że do osiągnięcia średniego standardu dostępu do opieki zdrowotnej w Polsce brakuje dziś 68 tys. aktywnych zawodowo lekarzy. Z czego wynikają takie szacunki Izby, tłumaczy dla Konkret24 jej rzecznik prasowy Rafał Hołubicki.

- Oficjalnie podawane dane (Ministerstwo Zdrowia) mówią o braku 50 tysięcy lekarzy. Według danych Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) w Polsce na tysiąc mieszkańców przypada tylko 2,4 lekarza. Jest to najniższy wynik w Unii Europejskiej - podkreśla Hołubicki.

- Średnia dla krajów OECD to 3,6 lekarza na tysiąc mieszkańców. Naczelna Izba Lekarska na podstawie Centralnego Rejestru Lekarzy (stan na koniec sierpnia 2019 r. – 137 tysięcy lekarzy wykonujących zawód) oszacowała, że aby Polska osiągnęła średnią OECD, brakuje nam około 68 tysięcy lekarzy – wyjaśnił rzecznik NIL Rafał Hołubicki.

OECD prezentuje dane o "lekarzach praktykujących", tzn. aktywnych zawodowo, udzielających świadczeń zdrowotnych.

Naczelna Izba Lekarska gromadzi dane statystyczne na temat lekarzy posiadających prawo do wykonywania zawodu w kraju - część z nich udostępniła redakcji Konkret24. NIL nie posiada informacji, ilu lekarzy jest aktywnych zawodowo.

Na podstawie danych Izby o liczbie lekarzy oraz danych demograficznych GUS obliczyliśmy, że w Polsce w 2018 r. na tysiąc mieszkańców przypadało statystycznie 3,58 lekarzy. Według raportu NIL za wcześniejszy rok było to 3,54, a w 2016 - 3,48 lekarzy (NIL tłumaczy różnicę w stosunku do danych podawanych przez OECD przyjęciem innej definicji lekarzy).

Na mapie przedstawiamy wyliczenia dla poszczególnych województw za rok 2018.

Pod względem dostępności kadry lekarskiej najlepiej wypada województwo łódzkie (4,44), mazowieckie (4,38) i podlaskie (4,38).

Sytuacja najmniej korzystna jest w lubuskim, gdzie statystycznie na tysiąc mieszkańców przypada 2,36 lekarzy. Podobny poziom dostępności lekarzy był w województwie opolskim (2,43), warmińsko-mazurskim (2,5) oraz podkarpackim (2,72).

Analizując dane NIL na temat wieku lekarzy w Polsce w latach 2009-2018, podzieliliśmy ich na cztery grupy wiekowe - lekarzy do 35. roku życia, między 36. a 50. i w wieku od 51 do 60 lat oraz w wieku 61 lat i więcej.

Z badań Naczelnej Izby Lekarskiej wynika, że w 2017 roku średni wiek lekarza w Polsce wynosił 50,2 lata. Rok wcześniej było to 49,9 lat.

W 2018 r. ponad 30 proc. lekarzy w Polsce miało co najmniej 61 lat. W porównaniu z 2009 rokiem najstarsza grupa wiekowa lekarzy powiększyła się o 10 punktów procentowych.

Znacząco zmalał odsetek lekarzy wieku od 36. do 50. roku życia - z ponad 37 proc. w 2009 roku do ponad 26 proc. na koniec 2018.

W badanym okresie odsetek najmłodszych lekarzy (do 35. roku życia) był najniższy w 2015 roku i wynosił 17,93 proc. Na przestrzeni trzech ostatnich analizowanych lat (2016-2018) ich udział w ogólnej liczbie lekarzy wzrósł i utrzymuje się na poziomie powyżej 20 proc.

Według Naczelnej Izby Lekarskiej brakuje przede wszystkim lekarzy:

chorób wewnętrznych (we wrześniu 2019 r. było 29 157 specjalistów w Polsce - dane NIL),

pediatrów (15 043),

anestezjologów (6 864),

psychiatrii (4 244)

i psychiatrii dziecięcej (260).

Dzięki danym NIL porównaliśmy liczbę lekarzy w tych specjalizacjach w 2009 roku ze stanem na rok obecny. Przez ostatnie 10 lat przybyło 2 016 specjalistów od chorób wewnętrznych, 1 006 anestezjologów, 341 pediatrów, 754 psychiatrów i 177 psychiatrów dziecięcych.

Aby polski lekarz mógł rozpocząć pracę w innych krajach w Unii Europejskiej, musi otrzymać od Izby zaświadczenie potwierdzające posiadanie formalnych kwalifikacji. We wrześniu tego roku zaświadczenie posiadało 9 607 lekarzy, czyli 6,82 proc. lekarzy z prawem do wykonywania zawodu w Polsce.

W tym roku (stan na koniec września) NIL wydał lekarzom 454zaświadczeń niezbędnych do podjęcia pracy w innych krajach Unii Europejskiej. Rok wcześniej było to 649, w 2017 r. - 747, a w 2016 - 694 zaświadczeń. W tych latach co najmniej 58 proc. zaświadczeń zostało wydane lekarzom po raz pierwszy.

Jak pokazują statystyki NIL, najczęściej pozyskują zaświadczenia pozwalające na pracę za granicą lekarze specjalizacji:

choroby wewnętrzne/interna - 1 062,

anestezjologia i intensywna terapia - 944,

chirurgia ogólna - 614,

położnictwo i ginekologia - 510.

Choroby wewnętrzne i anestezjologia to według Izby także jedne z najbardziej poszukiwanych specjalizacji, w których lekarzy brakuje w Polsce.

Odkąd Polska weszła do Unii Europejskiej w 2004 roku, za granicę wyjechało około 15 tysięcy młodych lekarzy - szacuje NIL.

Z informacji, które docierają do samorządu lekarskiego wynika, że lepsze wynagrodzenie nie jest jedynym powodem migracji lekarzy. Do wyjazdu przekonuje ich organizacja i stabilność systemu, możliwość rozwoju zawodowego i szybsze uzyskanie specjalizacji oraz poczucie bezpieczeństwa wykonywanego zawodu za granicą.

Autor: Gabriela Sieczkowska / Źródło: Konkret24, TVN24 NIL, GUS; Zdjęcie główne: TVN24