Polowania z noktowizorami tylko w celu zwalczania ASF? Nie tylko

22 października posłanka i wiceprezes Polskiego Stronnictwa Ludowego Urszula Pasławska gościła w "Rozmowie Piaseckiego" w TVN24, gdzie była pytana m.in. o planowane ograniczenia dla myśliwych, które chce wprowadzić Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Pasławska sama jest dianą (kobietą polującą, myśliwą) i założycielką Klubu Polskich Dian przy Polskim Związku Łowieckim (PZŁ).

Planowane zmiany to przede wszystkim okresowe badania lekarskie co 4-5 lat - resort chce je wprowadzić w związku z wypadkami z udziałem myśliwych, do których doszło w ostatnich miesiącach. Tak np. na Podlasiu śmiertelne postrzelono 35-latka. Ponadto resort chce objąć ochroną wybrane gatunki ptaków (m.in. cyraneczkę, krzyżówkę czy czernicę). Nowelizacja w tym zakresie - według resortu - podyktowana jest brakiem uzasadnienia prowadzenia polowań na te ptaki. Argumentowano, że populacja tych gatunków nie wykazuje przegęszczenia, a w niektórych przypadkach spada. Ministerstwo przekonuje, że objęte projektem gatunki nie wywołują negatywnych skutków ekonomicznych czy przyrodniczych.

Resort proponuje też ograniczenia w polowaniach z noktowizorami. Ale według przedstawicieli myśliwych proponowane ograniczenia są odpowiedzią na "roszczenia aktywistów" przyrodniczych. Spór na linii myśliwi-resort środowiska w tym zakresie opisał w reportażu w "Czarno na białym" TVN24 dziennikarz Radomir Czarnecki.

Posłanka Pasławska, zapytana w TVN24, czy uważa polowania z noktowizorami za dobry standard, odpowiedziała: "Polowania z noktowizorami, wydaje mi się, że zostały wprowadzone przez PiS i one dotyczą polowań związanych z ASF-em (afrykańskim pomorem świń - red.), w związku z tym one tylko takiego typu polowań dotyczyły i większość polowań i większość myśliwych w Polsce nie stosuje noktowizji" – odparła.

Czy polowania z noktowizorami rzeczywiście są możliwe tylko w przypadku zagrożenia ASF? Jak sprawdziliśmy, posłanka PSL nie ma racji.

Łowiectwo w Polsce regulowane jest przez kilka ustaw (przede wszystkim ustawę z 13 października 1995 r. Prawo łowieckie) i rozporządzeń - jednym z nich jest rozporządzenie ministra środowiska z 23 marca 2005 roku w sprawie szczegółowych warunków wykonywania polowania i znakowania tusz. Przepisy te były kilkukrotnie zmieniane, kolejno w 2010, 2011, 2013, 2017, 2019, 2020 i 2022 roku.

Zapis o pozwoleniu na użycie noktowizyjnych i termowizyjnych urządzeń optycznych w trakcie polowania w nocy pojawił się w rozporządzeniu ministra środowiska (wtedy był to Jan Szyszko) z 31 lipca 2017 roku zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków wykonywania polowania i znakowania tusz. Brzmiał on:

Zapis ten wskazywał, że decyzja została podjęta w związku z zagrożeniem afrykańskim pomorem świń - szybko szerzącą się zakaźną choroba wirusową (po raz pierwszy wystąpiła w naszym kraju u dzików w lutym 2014 roku), na którą podatne są świnie domowe i dziki, a która przenoszona jest przez wirusy odporne na działanie niskich temperatur. Przed wprowadzeniem tych zapisów do rozporządzenia, w marcu 2017 roku, wprowadzono w całej Polsce program zwalczania ASF, który przewidywał między innymi wysokie gratyfikacje za odstrzał dzików zależnie od strefy zagrożenia wirusem.

Jednak - jak opisywał w Defence24.pl ekspert tego portalu, komandor porucznik rezerwy Maksymilian Dura - już po wprowadzeniu nowych przepisów zgoda w związku z zagrożeniem afrykańskim pomorem świń była wydana "pozornie" i "dotyczyła tylko wybranych powiatów i gmin województwa podlaskiego". "W rzeczywistości prawo posiadania celowników noktowizyjnych i termowizyjnych otrzymali wszyscy 'myśliwi'. Pod koniec lipca 2017 r. (a więc tuż przed wydaniem zgody), podczas konferencji prasowej w Białymstoku minister rolnictwa i jednocześnie prezes PiS w Podlaskiem Krzysztof Jurgiel zapowiedział bowiem, że redukcji dzików będą mogli dokonywać na danym terenie także myśliwi z innych kół łowieckich. Wystarczy im jedynie wniosek weterynarzy na obszarach, gdzie miejscowe koło łowieckie nie jest w stanie sprostać zadaniu. W ten sposób w całej Polsce myśliwi zaczęli (...) przygotowywać się do nocnego strzelania, kupując elektroniczny sprzęt celowniczy" - wyjaśnił Dura.

Wyżej cytowany przepis zmieniono przez kolejne rozporządzenie z 10 września 2019 roku, gdy ministrem środowiska był Henryk Kowalczyk. Znacząco go skrócono (pozbywając się fragmentu, gdzie zezwalano na polowania z użyciem noktowizji i termowizji wyłącznie na obszarach dotkniętych afrykańskim pomorem świń, z powołaniem na unijne regulacje) i otrzymał brzmienie:

W paragrafie 7 dodatkowo zapisano, że polowanie w nocy może odbywać się na: - piżmaki i drapieżniki - przez myśliwego wyposażonego w myśliwską broń palną z zamontowanym celowniczym urządzeniem optycznym, o którym mowa w par. 4 ust. 1, oraz lornetkę lub obserwacyjne urządzenie termowizyjne lub noktowizyjne i latarkę; - dziki - przez myśliwego wyposażonego w myśliwską broń palną z zamontowanym celowniczym urządzeniem optycznym, o którym mowa w par. 4 ust. 1 lub 1a, oraz lornetkę lub obserwacyjne urządzenie termowizyjne lub noktowizyjne i latarkę.

Rozporządzenie zmieniono 20 września 2019 roku. Niecały miesiąc później na blogu marki urządzeń optycznych i celowniczych SpyOptic opisano: "Ministerstwo środowiska za główny argument powyższych zmian w prawie, czyli wyrażenie zgody na polowanie z noktowizją i termowizją, podaje konieczność walki z ASF. Chodzi o to, aby zapobiec rozprzestrzeniania się wirusa na zachód, a polowania na dziki nocą są najskuteczniejsze. Stosowanie noktowizji i termowizji to narzędzia mające ułatwić walkę z wirusem. Środowiska ekologiczne nie zgadzają się z powyższa retoryką – według nich takie działanie przyczyni się do nadużywania prawa oraz stosowania termowizji i noktowizji do innych celów pod pretekstem polowań na dziki. Obawiają się również wykorzystania okresu Rykowiska. Obroną resortu środowiska jest pierwszeństwo i wysoka waga walki z ASF. Ministerstwo ufa członkom PZŁ – nie może jednak wykluczyć nadużywania prawa w nieuczciwy sposób (trudno bowiem przewidzieć działania i intencje każdego z osobna) – jednak na przypadki łamania prawa zamierza reagować w odpowiedni sposób" (pisownia oryginalna).

Wszystkie te zmiany zapadły po sporze dotyczącym polowań wielkoobszarowych. Główny Lekarz Weterynarii w komunikacie z 11 stycznia 2019 roku - w odpowiedzi na "chaos informacyjny" - opisał obszar planowanego odstrzału skoordynowanego na dziki, który - jak podano - objął około 320 obwodów łowieckich z części województw: pomorskiego, warmińsko-mazurskiego, podlaskiego, mazowieckiego, lubelskiego, łódzkiego, świętokrzyskiego i podkarpackiego. Uściślono, że obszar ten stanowi około 6,8 proc. obwodów łowieckich dzierżawionych przez Polski Związek Łowiecki.

Mimo to w rozporządzeniu, które weszło w życie 20 września 2019 roku, nie uściślono obszaru, na którym można polować w nocy.

Pod koniec stycznia 2019 roku dziennikarz tvn24.pl Grzegorz Łakomski opisał kulisy dymisji szefa związku łowieckiego, na którą - zdaniem rozmówców dziennikarza - decydujący wpływ miała burza medialna wywołana właśnie przez plan masowych polowań na dziki w całej Polsce. Według nich zarówno minister, jak i szef Polskiego Związku Łowieckiego nie chcieli brać odpowiedzialności za ten pomysł, więc łowczy krajowy stał się w ten sposób "kozłem ofiarnym". Minister środowiska Henryk Kowalczyk próbował się od niego odciąć i przekonywał, że polowania miały się ograniczyć do trzech województw. Z dokumentów, które ujawnił portal tvn24.pl, wynika jednak, że po spotkaniu ministra środowiska z władzami PZŁ do łowczych okręgowych zaczęły trafiać pisma z poleceniem przeprowadzenia polowań również w innych województwach.

Niedługo później, w lutym 2019 roku, Łakomski opublikował relację z zamkniętej narady władz związku łowieckiego z ministrem środowiska, na której decydowano o masowych polowaniach na dziki. Wynika z niej, że minister nakazał przeprowadzenie polowań na szeroką skalę. Na nagraniu z 28 grudnia słychać, jak Kowalczyk twierdzi: "Jeśli takich polowań wielkopowierzchniowych nie zorganizujemy, to nawet nie mamy argumentu, by powiedzieć rolnikom, że zrobiliśmy wszystko, co jest możliwe. To jest niezwykle istotne zadanie". Według rozmówców tvn24.pl z otoczenia resortu środowiska masowe polowania na dziki nie miały zatrzymać wirusa, a odnieść skutek propagandowy, a więc przekonać zaniepokojonych wirusem ASF rolników, że zmniejszając populację dzików, rząd działa skutecznie. Na nagraniu trwającym ponad dwie godziny słychać m.in też, jak jeden z myśliwych informuje: "od początku ASF-u - 2014 rok – zaj******my półtora miliona dzików" (cenzura od redakcji).

Kolejna zmiana w 2022 roku była ostatnią i obowiązuje do dziś. Opisywany przepis został rozszerzony o inne gatunki zwierząt niż dziki i brzmi:

Do rozporządzenia wpisano więc "lisy, borsuki, kuny domowe, norki amerykańskie oraz ptaki i ssaki należące do inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii lub inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Polski". Nie jest więc prawdą, że polowania z noktowizorami są możliwe tylko na terenach, gdzie zostało stwierdzone ognisko ASF i tylko w przypadku polowań na dziki.