Prawnik o prawach osób LGBT: nie przeskoczymy pewnych kwestii

Źródło: TVN24

"Włochy zakazały parom homoseksualnym posiadania dziecka" - czytamy na grafice, którą pod koniec lutego 2026 roku zamieszczono w serwisie X. Nad tym hasłem widnieje zdjęcie Giorgii Meloni, premierki Włoch. Widzimy też flagę Włoch, a poniżej - tęczową flagę LGBT+. "O proszę…" – skomentował autor wpisu, sugerując, że oto mamy do czynienia z kolejnym przykładem twardej ideologicznej ofensywy rządu w Rzymie. Post wyświetlono ponad 53 tys. razy.

FAŁSZ

Niektórzy w komentarzach chwalili Meloni, pisali o "powrocie do normalności"; "szacun, oby tak dalej na świecie". Inny użytkownik dopytywał: "Ale o co dokładnie chodzi? O adopcje, surogacje czy od innego?". Część komentujących zwracała uwagę na przekłamanie: "Zabronili surogacji, a nie posiadania dziecka. Proszę nie kłamać".

To właśnie kwestia przysposabiania dzieci od lat pozostaje jednym z najbardziej spornych elementów debaty o prawach par jednopłciowych - nie tylko we Włoszech, ale także w Polsce. Sprawdziliśmy więc, co wiadomo o włoskich przepisach w tej kwestii, i czy zaszła jakaś radykalna zmiana.

Wspólne wychowywanie dzieci nie jest zakazane, ale znacznie utrudnione

Popularny przekaz mocno zniekształca i tak złożoną rzeczywistość prawną na Półwyspie Apenińskim. We Włoszech nie obowiązuje prawo, które wprost zakazywałoby parom homoseksualnym przysposobienia i wychowywania dzieci. Jak sprawdziliśmy, w ostatnim czasie nie wprowadzono takiego lub podobnego prawa. Na stronach włoskiego rządu, Izby Deputowanych i Senatu nie znaleźliśmy informacji o pracach lub planowanych pracach nad takim zakazem, bądź nad podobnymi rozwiązaniami prawnymi.

Jednakże przysposobienie dzieci przez pary homoseksualne we Włoszech jest utrudnione. Ale to nie oznacza, że wychowywanie przez nie dzieci jest całkowicie zakazane. Wyjaśniamy więc, jakie ograniczenia obowiązują.

We Włoszech osoby tej samej płci mogą wchodzić w związki partnerskie od 2016 roku. Taka możliwość została wprowadzona po tym, jak w 2015 roku Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu orzekł na niekorzyść Włoch w sprawie dotyczącej uznania związku partnerskiego. Związki partnerskie nie są jednak równoznaczne z małżeństwem. Osoby żyjące w związku partnerskim nie mają prawa do adopcji dzieci, które nie są spokrewnione z ich partnerką/partnerem.

Jeśli chodzi o adopcję pasierba/pasierbicy, gdy biologicznym rodzicem jest jeden z homoseksualnych partnerów w relacji, to ze względu na niejasne przepisy w niektórych przypadkach sądy wydawały zgodę na adopcję. Kierowały się tu przede wszystkim interesem małoletniego. Pierwszy taki wyrok zapadł w 2016 roku - sąd w Rzymie zezwolił na adopcję pasierba przez partnerkę biologicznej matki. Prokuratura nie odwołała się ze względu na dobro dziecka.

Włoskie prawo ogranicza również możliwość wpisywania obojga rodziców tej samej płci do aktu urodzenia dziecka. Przełomowy w tej sprawie jest wyrok włoskiego Sądu Konstytucyjnego z maja 2025 roku. Stwierdził w nim, że dwie kobiety z Toskanii mogą zostać wpisane jako rodzice w akcie urodzenia biologicznego dziecka jednej z nich. Sąd uznał za niezgodny z konstytucją przepis, który pozbawiał dzieci wychowywane przez pary jednopłciowe prawa do formalnego uznania zarówno przez matkę biologiczną, jak i kobietę, która od początku współtworzyła rodzinę i faktycznie sprawowała opiekę nad dzieckiem. Dzięki tej decyzji we włoskich aktach urodzenia mogą zostać wpisane "due mamme", czyli dwie matki. Wyrok nie rozwiązał jednak sytuacji par męskich: w ich przypadku droga do uznania rodzicielstwa drugiego partnera wciąż pozostaje zamknięta.

Zaostrzony zakaz surogacji. Także dla par heteroseksualnych

Od 2004 roku obowiązuje zakaz surogacji (macierzyństwa zastępczego) na terenie całych Włoch. Dotyczy on wszystkich - par heteroseksualnych i homoseksualnych. W październiku 2024 roku zakaz zaostrzono: karane stało się korzystanie z surogacji za granicą, nawet jeśli w kraju, w którym przeprowadzono procedurę - jest to legalne. Za złamanie tego prawa grozi do dwóch lat więzienia i grzywna do miliona euro.

Przed zaostrzeniem przepisów włoskie pary często korzystały z surogacji w Kanadzie lub Stanach Zjednoczonych (komercyjne macierzyństwo zastępcze jest zakazane w Unii Europejskiej). Eksperci, na których powołuje się BBC, szacowali, że około 90 proc. włoskich par, które korzystały z surogatek to pary heteroseksualne. Wiele z nich ukrywało fakt, że wyjechały za granicę, aby mieć dziecko.

Giorgia Meloni, która od października 2022 roku kieruje włoskim rządem, to polityczka o konserwatywnych poglądach. Władzę zdobyła jako "obrończyni tradycyjnych wartości chrześcijańskich i potępiająca to, co nazywa 'ideologią gender' i 'lobby LGBT'" - ocenia Reuters. Szefowa włoskiego rządu nazwała surogację "symbolem nieprawidłowego społeczeństwa", które "zastępuje Boga pieniędzmi" - stąd zaostrzenie przepisów dotyczących surogacji w 2024 roku.

To nie pierwszy raz, gdy podobne wprowadzające w błąd doniesienia zainteresowały polskich internautów. Wcześniej niektórzy przekonywali, że Włochy zakazały małżeństw homoseksualnych. Na Konkret24 wyjaśnialiśmy, na co faktyczne pozwala włoskie prawo. W 2023 roku popularny, ale wprowadzający w błąd przekaz głosił, że w jednym z włoskich miast po protestach mieszkańców zburzono schody pomalowane w tęczowe barwy, rzekomo symbolizujące środowisko osób LGBT.