Wyborcy w Polsce i za granicą niepokoją się, czy będą mieli możliwość głosowania w wyborach prezydenckich, gdzie i jak będą głosować, czy mogą się dopisywać jeszcze do rejestrów wyborczych - albo czy mogą się z nich w ogóle wypisać. Konkret24 zebrał odpowiedzi na najczęściej dziś zadawane pytania dotyczące wyborów.

O tym, jak miałyby przebiegać wybory prezydencie, stanowią obecnie (23 kwietnia) dwa dokumenty prawne: Kodeks Wyborczy i tarcza antykryzysowa 2.0, czyli ustawa z 16 kwietnia o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2.

Uchwalona przez Sejm 6 kwietnia ustawa o szczególnych zasadach przeprowadzania wyborów powszechnych na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zarządzonych w 2020 roku jeszcze nie obowiązuje – wciąż pracuje nad nią Senat (ma czas do 6 maja). Tak więc według stanu na dziś wybory prezydenckie należy przeprowadzić w tradycyjny sposób.

Nie jest łatwo odnaleźć się wśród ostatnio zmienianych przepisów, a wyborcy oczekują odpowiedzi na podstawowe pytania, np. jak będzie można głosować, gdzie, kto i jak dostarczy pakiet wyborczy w razie wyborów korespondencyjnych, jak będzie wyglądało głosowanie za granicą. Na wiele pytań nie ma w tym momencie odpowiedzi. Jest wiele niewiadomych. Rozporządzeń, które mają je rozwiązać, nie ma (mają powstać na mocy ustawy o powszechnym głosowaniu korespondencyjnym, czyli nie wcześniej niż 6 maja).

Wybory "pozbawione bezpieczników". Analizy nie pozostawiają wątpliwości

Zebraliśmy najważniejsze i najczęściej powtarzające się pytania od naszych czytelników. Odpowiedzi skonsultowaliśmy z prawnikami. Pod uwagę wzięliśmy obecny stan prawny oraz ten, gdy ustawa o wyborach korespondencyjnych wejdzie w życie.

Czy można się "wypisać" z wyborów

Jeśli nie zgadzam się z tak przygotowanymi jak obecnie wyborami i nie chcę w ogóle głosować, ale też nie chcę robić frekwencji wyborczej - czy mogę się wypisać z rejestru wyborców?

Stan na dziś: Rejestr wyborców jest zestawieniem sporządzanym z urzędu przez gminy – obejmuje osoby stale zamieszkałe na obszarze gminy, którym przysługuje prawo wybierania. Wyborca może się wypisać z rejestru, ale jednocześnie musi się wpisać do rejestru w innej gminie. Jeżeli ktoś nie chce być w żadnym z rejestrów, jedyną opcją jest wymeldowanie się. W Polsce jest jednak obowiązek meldunkowy.

Stan po uchwaleniu ustawy z 6 kwietnia, gdy jej treść się nie zmieni: bez zmian.

Jak zagłosować w innej gminie

Jeśli chcę głosować poza miejscem zamieszkania, gdzie wcześniej zawsze głosowałem - czy mogę się dopisać do rejestru wyborców w innym miejscu?

W przypadku przyjęcia ustawy o głosowaniu korespondencyjnym: czy mieszkając gdzie indziej niż w miejscu, gdzie obecnie jestem zarejestrowany w spisie wyborców, mogę o tym powiadomić (kogo?) i poprosić o przesłanie mi pakietu wyborczego pod inny adres? Jeśli tak, to od kiedy będę mógł to zrobić i ile będę miał na to czasu?

Stan na dziś: Zgodnie z art. 19 par. 19 Kodeksu Wyborczego wyborca przebywający na obszarze gminy, gdzie nie jest zameldowany, jest wpisywany tam do rejestru wyborców, jeśli złoży w tamtejszym urzędzie gminy lub za pośrednictwem ePUAP odpowiedni wniosek. Trzeba to zrobić najpóźniej na pięć dni przed dniem wyborów. Tylko że wpisanie do rejestru w danej gminie oznacza, że wyborca będzie tam głosował w najbliższych oraz w każdych kolejnych wyborach. Jeśli wyborca chce zagłosować na terenie danej gminy tylko w zbliżających się wyborach, dopisuje się go do spisu wyborców, jeśli w urzędzie danej gminy lub za pośrednictwem ePUAP złoży odpowiedni wniosek. Decyzję o wpisaniu lub odmowie wpisania do rejestru wyborców urząd podejmie w ciągu pięciu dni od złożenia wniosku. Wyborca z niej niezadowolony może się odwoływać, a to może potrwać co najmniej kilka dni. Dlatego trzeba wniosek złożyć odpowiednio wcześniej, żeby zdążyć zagłosować.

(Kodeks wyborczy dopuszcza jeszcze wprawdzie głosowanie na podstawie zaświadczenia o prawie do głosowania - dotychczas z tym dokumentem można było to zrobić na terenie dowolnej gminy - jednak art. 102 pkt 2 tarczy antykryzysowej 2.0 skasował w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii możliwość wydawania zaświadczeń o prawie do głosowania).

Po uchwaleniu ustawy z 6 kwietnia, gdy jej treść się nie zmieni: Inny będzie czas dla wyborcy na złożenie wniosku o dopisanie się do spisu wyborców w danej gminie. Będzie mógł to zrobić w urzędzie lub za pośrednictwem ePUAP najpóźniej do dnia wejścia w życie ustawy. Jeśli prace Senatu będą trwały do 6 maja, prace w Sejmie zostaną przeprowadzone 7 maja i w tym samym dniu prezydent ustawę podpisze, wejdzie ona w życie najwcześniej 8 maja – na dwa dni przed wyborami. Oznacza to, że nawet jeśli 8 maja wyborcy uda się dopisać do spisu, a Poczcie Polskiej zostanie udostępniony jego adres, pakiet wyborczy może nie dotrzeć do adresata w terminie. Na tę kwestię zwraca uwagę Rzecznik Praw Obywatelskich.

20.04.2020 | Kto zdecyduje o ważności wyborów? "Sąd Najwyższy jest moralnie zobowiązany do rozstrzygnięcia tej kwestii"

Co z głosowaniem niepełnosprawnych

Jestem osobą niepełnosprawną. Czy mogę wziąć udział w wyborach korespondencyjnie?

Stan na dziś: Nie. Zgodnie z art. 102 pkt. 4 tarczy antykryzysowej 2.0 nie ma możliwości w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, by niepełnosprawni wyborcy mogli głosować korespondencyjnie.

Po uchwaleniu ustawy z 6 kwietnia, gdy jej treść się nie zmieni: Tak, bo wszyscy będą głosować tylko korespondencyjnie.

Czy osoby w kwarantannie głosują

Przebywam w kwarantannie. Czy jeśli przedłuży się ona do 10 maja, będę mógł wziąć udział w wyborach korespondencyjnie?

Przebywam w kwarantannie. Czy jeśli przedłuży się do 10 maja i zostanie przyjęta ustawa o głosowaniu korespondencyjnym, poczta dostarczy mi pakiet wyborczy? Jeśli tak – kto go ma dostarczyć w moim imieniu do punktu oddawania głosów?

Stan na dziś: Nie. Dopuszczał to art. 53a par. 1 pkt 1 Kodeksu Wyborczego, ale tarcza antykryzysowa 2.0 zniosła tę możliwość.

Po uchwaleniu ustawy z 6 kwietnia, gdy jej treść się nie zmieni: Prawdopodobnie tak, ale dopiero minister w rozporządzeniu określi sposób doręczania pakietów wyborczych osobom w kwarantannie.

Czy osoby po 60-tce głosują korespondencyjnie

Jestem osobą po 60. roku życia. Czy mogę wziąć udział w wyborach korespondencyjnie?

Stan na dziś: Nie. Tarcza antykryzysowa 2.0 zniosła tę możliwość.

Po uchwaleniu ustawy z 6 kwietnia, gdy jej treść się nie zmieni: Tak, bo wszyscy będą głosować tylko korespondencyjnie.

Pytania o pakiet wyborczy

Czy jeśli będzie obowiązywało głosowanie korespondencyjne, będę musiał potwierdzić odbiór pakietu wyborczego?

Według ustawy z 6 kwietnia pracownicy poczty nie będą dostarczać pakietów wyborczych po okazaniu przez wyborcę dowodu potwierdzającego tożsamość i po pisemnym pokwitowaniu odbioru. Pakiety będą dostarczane bezpośrednio do skrzynek pocztowych najpóźniej na 7 dni przed dniem głosowania, bez potwierdzenia odbioru. Obecnie obowiązuje przepisy nie określają sposobu dostarczenia pakietu, gdy wyborca nie będzie posiadał skrzynki bądź gdy jest ona zniszczona.

W przypadku przyjęcia ustawy o głosowaniu korespondencyjnym: jeśli nie wezmę udziału w wyborach i nie oddam karty do głosowania (nieważne czy wypełnionej, czy nie), czekają mnie jakieś konsekwencje?

W tekście ustawy dotyczącej głosowania korespondencyjnego, nad którą pracuje Senat, nie ma zapisu o sankcjach za zatrzymanie karty do głosowania. W art. 18 ustawa przewiduje karę więzienia do lat trzech za kradzież karty oraz za umieszczenie w skrzynce pocztowej przeznaczonej do oddawania głosów podrobionej karty lub oświadczenia o samodzielnym i tajnym oddaniu głosu. Jest też kara grzywny dla tego, kto bez uprawnienia niszczy pakiet wyborczy lub zaklejoną kopertę zwrotną (art. 19 ust. 2).

OBWE ostrzega Polskę, że może być problem z zapewnieniem tajności i równości wyborów

W przypadku przyjęcia ustawy umożliwiającej głosowanie korespondencyjne: czy zostanę jakoś poinformowany, że pakiet wyborczy został mi już dostarczony do skrzynki?

Ustawa z 6 kwietnia w obecnym kształcie nie przewiduje potwierdzenia dostarczenia pakietu wyborczego do skrzynki.

W przypadku przyjęcia ustawy umożliwiającej głosowanie korespondencyjne: co powinienem zrobić, jeśli nie dostanę pakietu wyborczego albo zostanie on skradziony z mojej skrzynki?

Według obecnego projektu ustawy niedoręczenie pakietu wyborczego może oznaczać brak możliwości oddania głosu. W art. 3 pkt 2 zapisano, że niedoręczone pakiety wyborcze będą przekazywane gminnej obwodowej komisji wyborczej do zakończenia głosowania. Jeżeli nie będzie to możliwe, pakiety będą przekazywane dyrektorowi delegatury Krajowego Biura Wyborczego. W razie podejrzeń, że pakiet został skradziony, sprawę należy zgłosić policji. Również jeżeli nie otrzymaliśmy pakietu, można zgłosić to policji.

W przypadku przyjęcia ustawy umożliwiającej głosowanie korespondencyjne: skąd się dowiem, gdzie jest moja skrzynka oddawcza?

W myśl ustawy, która jest w Senacie, wyborca powinien umieścić dokumenty "w specjalnie przygotowanej do tego celu nadawczej skrzynce pocztowej operatora wyznaczonego na terenie gminy, w której widnieje w spisie wyborców". Należy się spodziewać, że w przypadku wejścia w życie ustawy Poczta Polska ogłosi listę i lokalizację skrzynek w gminach po wydaniu odpowiedniego rozporządzenia przez ministra.

Głosowanie Polaków zagranicą

Jak, mieszkając za granicą, mogę wziąć udział w głosowaniu?

Stan na dziś: By wziąć udział w głosowaniu, należy osobiście stawić się w lokalu wyborczym. Warunkiem udziału w głosowaniu jest dopisanie się do spisu wyborców prowadzonego przez konsulaty, co w możliwe jest do trzech dni przed wyborami (art. 35 Kodeksu wyborczego). Można tego dokonać nie tylko osobiście, ale i np. telefonicznie lub mailowo.

Po uchwaleniu ustawy z 6 kwietnia, gdy jej treść się nie zmieni: Głosowanie odbędzie się korespondencyjnie, a chęć wzięcia w nim udziału należy zgłosić konsulowi w terminie do 14 dni przed dniem wyborów. Zgłoszenie przekazane konsulowi powinno zawierać adres, na który ma zostać wysłany pakiet wyborczy. Jeżeli jednak Senat będzie pracował nad ustawa do 6 maja, może on ponownie trafić do Sejmu 7 maja - a zatem na trzy dni przed terminem wyborów. 14-dniowy termin zgłoszenia chęci dopisania się do spisu wyborców nie może być zatem zachowany. Jeżeli konsul "przymknie oko" na ten przepis i uwzględni wnioski wysłane na podstawie dotychczas obowiązujących reguł, po zagłosowaniu kartę wyborczą wypełnioną i oświadczenie o osobistym i tajnym oddaniu głosu należy przesłać na własny koszt do właściwego konsula. On przekaże dokumenty właściwej obwodowej komisji wyborczej, ale tylko te koperty które otrzymał do zakończenia głosowania.

Jak będą głosować Polacy w Wielkiej Brytanii

Z informacji ambasad wynika, że postanowione jest, że wybory będą 10 maja i że trzeba się osobiście stawić w lokalu wyborczym. A jeśli w kraju, gdzie mieszkam, obowiązuje lockdown i nie będę mógł pojechać do lokalu, mogę zagłosować inaczej?

Informacje podawane przez ambasady odnoszą się do obecnie obowiązującego stanu prawnego. Jeśli w dniu wyborów w danym kraju będą obowiązywać przepisy ograniczające możliwość poruszania się w celu oddania głosu w wyborach, wyborca będzie musiał się do nich zastosować - bez względu na formę przeprowadzenia wyborów.

Czy jeśli teraz jestem za granicą, ale 10 maja będę już w Polsce i będę chciał głosować, mogę dopisać się do spisu wyborców w polskiej gminie bądź zgłosić, gdzie należy mi przesłać pakiet wyborczy?

Stan na dziś: Można się dopisać do spisu wyborców najpóźniej pięć dni przed dniem wyborów.

Po uchwaleniu ustawy z 6 kwietnia, gdy jej treść się nie zmieni: Do spisu będzie się można dopisać najpóźniej w dniu wejścia w życie ustawy. W przypadku, gdy prace Senatu będą trwały do 6 maja, prace w Sejmie zostaną przeprowadzone 7 maja i w tym samym dniu prezydent ustawę podpisze, wejdzie ona w życie najwcześniej 8 maja – na dwa dni przed wyborami. To może oznaczać to, że nawet jeśli 8 maja wyborcy uda się dopisać do spisu, pakiet wyborczy może nie dotrzeć do niego w terminie.

Autor:  Jan Kunert, Krzysztof Jabłonowski (konsultacja: prof. Anna Rakowska-Trela)
Źródło:  Konkret24; zdjęcie: East News

Pozostałe

Zgony w kwietniu: o jedną trzecią mniej niż rok temu

W kwietniu zmarło w Polsce 36,6 tys. osób. To o jedną trzecią mniej niż rok temu, ale nadal nieco więcej niż w drugim miesiącu pandemii, kwietniu 2020 roku. Udział zgonów z powodu COVID-19 nie przekroczył pięciu procent w żadnym w województw, lecz w minionym miesiącu zrezygnowano z powszechnego testowania w kierunku koronawirusa.