Cena koszyka podstawowych produktów a lipcowa obniżka VAT - zmiana niewielka

Tabela cen wybranych produktów po zmianie stawek VAT pojawiła się 1 lipca na facebookowym profilu premiera Mateusza Morawieckiego. I chociaż szybko wpis został skasowany, w sieci zachowały się jego kopie. Także wiele portali internetowych zdążyło opisać i opublikować grafikę wraz z komentarzem premiera. Przekonywał on, że obóz Zjednoczonej Prawicy konsekwentnie realizuje obietnice wyborcze, podczas gdy opozycja i jej kandydat w wyborach prezydenckich "jedyne, co robią, to seryjnie mijają się z prawdą". U dołu grafiki widniał hasztag #DUDA2020.

"Niech przemówią zatem twarde liczby" - napisał na Facebooku Mateusz Morawiecki. "Oto przykładowy koszyk podstawowych produktów spożywczych SPRZED i PO wprowadzonej przez rząd i podpisanej niezwłocznie przez Prezydenta Andrzej Duda ustawie o nowej matrycy VAT".

W tabeli pokazano ceny z internetowego supermarketu francuskiej sieci. W zestawie produktów znalazły się: musztarda, pomarańcze, pieluchy, kiwi, banany, cytryny, tymianek, sucharki, gałka muszkatołowa, tampony, paluszki z sezamem, migdały, krakersy, cynamon, pieprz, herbatniki, rogalik, piernik, chipsy ziemniaczane, dwa rodzaje ciastek oraz fotelik samochodowy. W zestawieniu Mateusza Morawieckiego ceny wszystkich tych produktów spadły. Według premiera po zmianie stawek VAT osoba, która kupiła taki koszyk, miałaby oszczędzić 67,90 zł. Pierwotna cena koszyka miała wynieść 575,35 zł, a po z uwzględnieniem zmiany VAT - 507,45 zł.

Nie wiemy, czy nowe ceny z grafiki premiera rzeczywiście przedstawiają prawdziwe ceny w tym sklepie internetowym 1 lipca, czy są ich symulacją uwzględniającą zmianę stawek VAT. Ich wysokość zgadza się z wyliczeniami nowych stawek z wahaniami do 1 gr. Wyjątkiem jest cena fotelika samochodowego - wskazuje na promocję.

Premier wyjaśniał w poście, że zmiany mają na celu ujednolicenie stawek podatkowych, a VAT na wiele podstawowych i niezbędnych do codziennego życia produktów został obniżony.

Zestawienie produktów przygotowane przez premiera budziło wątpliwości internautów. Niektórzy zwracali uwagę na zawyżający różnicę cen starego i nowego koszyka fotelik samochodowy. Oszczędność tylko na tym produkcie stanowiła ponad 80 proc. całej zaoszczędzonej kwoty.

Na sprzeczność między słowami premiera o "przykładowym koszyku podstawowych produktów", a produktami podanymi w tabeli zwróciła uwagę jedna z użytkowniczek Twittera. "A Wy co wrzucacie do koszyka przy okazji cotygodniowych zakupów? Ja tak w ogóle kupuję nowy fotelik co dwa dni, bo taka jestem bogata i taki mam kaprys. Dawno tak chamskiej manipulacji nie widziałam" - napisała internautka.

Nowa matryca VAT: co potaniało od lipca?

Nowa matryca stawek VAT miała wejść w życie od 1 kwietnia br., ale termin został przesunięty na 1 lipca. Na niektóre produkty VAT obniżono, ale na niektóre podniesiono - by uporządkować cały system stawek VAT.

I tak VAT dla owoców tropikalnych i cytrusowych spadł z 8 do 5 proc. - jest więc taki, jak w przypadku wszystkich owoców. Podobnie 5-proc. stawką od lipca opodatkowane jest pieczywo każdego rodzaju i ciastka. Przed 1 lipca pieczywo i wyroby ciastkarskie były objęte trzema stawkami: 5, 8 i 23 proc., w zależności od terminu przydatności do spożycia lub daty minimalnej trwałości.

Od lipca spadł też VAT na niektóre orzechy (np. migdały, pistacje) - z 8 do 5 proc. W przypadku zup, bulionu, żywności homogenizowanej - w tym również dietetycznych środków spożywczych specjalnego przeznaczenia medycznego – stawka obniżyła się również z 8 do 5 proc.

W przypadku musztardy, niektórych przypraw przetworzonych (np. pieprzu, gałki muszkatołowej, tymianku) stawka spadła z 23 do 8 proc. Produkty dla niemowląt i dzieci, czyli żywność przeznaczona dla niemowląt i małych dzieci, smoczki, pieluszki oraz foteliki samochodowe, są teraz opodatkowane stawką 5 proc., podczas gdy wcześniej było to 8 proc. Taka sama obniżka dotyczy artykułów higienicznych (podpasek, tamponów, pieluch).

Natomiast wyższy VAT dotyczy teraz np. owoców morza (homarów, ośmiornic, krewetek, ostryg, kawioru etc.) oraz ich przetworów, a także przygotowywanych z nich posiłków w placówkach gastronomicznych. Stawka wzrosła do 23 proc. z 5 i 8 proc. Od 1 lipca z 8 do 23 proc. wzrosła też stawka na lód używany do celów spożywczych i celów chłodniczych oraz na drewno opałowe.

Przypomnijmy, grafika na profilu premiera sugerowała, że po zmianach stawek VAT łączna cena koszyka produktów wyniesie 507,45 zł, co stanowiłoby oszczędność 67,9 zł w porównaniu ze "starą ceną" 575,35 zł.

Spójrzmy więc na aktualne ceny produktów wymienionych w tabeli na profilu premiera. Jeśli taki sam koszyk produktów wybralibyśmy w tym samym sklepie internetowym 8 lipca po południu, zapłacilibyśmy 596,36 zł - czyli 88,90 zł więcej w stosunku do cen przedstawionych na grafice jako "nowe" oraz 21,01 zł więcej w stosunku do "starych cen". Na tę dużą różnicę wpływają przede wszystkim ceny pieluszek i fotelika. Gdyby zastąpić je "nowymi" cenami z tabeli premiera, wtedy cena całego naszego koszyka będzie zbliżona do tej na grafice premiera. Takie wyliczenia nie mają zatem wartości porównawczej.

Sprawdziliśmy również, jak zmieniły się ceny w tym samym sklepie internetowym, który wybrał premier, dla koszyka podstawowych, popularnych produktów wybranych przez branżowy portal Dlahandlu.pl. Serwis ten od ok. 10 lat monitoruje ceny podstawowych produktów spożywczych i umożliwia tworzenie przekrojowych analiz rynku.

I tak: porównując ceny z 16 czerwca i 7 lipca (data ostatniego badania Dlahandlu.pl), widać, że koszyk 50 podstawowych produktów potaniał o 24,58 zł.

Niektóre produkty objęte lipcową obniżką podatku VAT staniały nieznacznie - musztarda z 2,19 zł 1,99 zł; banany - z 4,99 na 4,85 zł; pomarańcze - z 6,99 na 5,99 zł. Nie zmieniła się cena cytryn - także objętych obniżką VAT.

Największy wpływ na różnicę w cenie koszyka miały niższe ceny wędlin: kiełbasy (tańsza o ponad 12 zł) i szynki (tańsza o blisko 10 zł). Stawka podatku VAT na te produkty nie zmieniła się, a obniżki prawdopodobnie wynikały z innych przyczyn.

Powyższe wyliczenia niewiele mówią o rzeczywistych wahaniach cen po zmianie matrycy VAT od lipca. By dowieść spadków lub wzrostów cen, należy porównywać zarówno koszyki zawierające reprezentatywne produkty kupowane przez większość Polaków, jak i zestawiać ceny nie jednego, lecz z wielu sklepów.

Na początku lipca nie ma jeszcze prognoz Głównego Urzędu Statystycznego co do wskaźników inflacji w lipcu. Pozostają internetowe porównywarki cen - takie jak wspomniany koszyk 50 produktów serwisu Dlahandlu.pl. W ostatnim czasie serwis zbiera dane wyłącznie ze sklepów internetowych. Porównanie wciąż jest niedoskonałe, ale daje lepsze wyobrażenie o działaniach rynku.

Porównanie średniej ceny koszyka 50 produktów z siedmiu sklepów internetowych monitorowanych przez Dlahandlu.pl wskazało nieznaczny spadek - o 4,26 zł - ceny 7 lipca wobec tej z 16 czerwca. W czerwcu za koszyk podstawowych produktów w wybranych sklepach internetowych trzeba było zapłacić średnio 303,94 zł, a w lipcu - 299,68 zł.

Jak komentuje serwis Dlahandlu.pl, w większości e-sklepów koszt koszyka 50 podstawowych produktów w lipcu jest na razie podobny do czerwcowego, gdy obowiązywał wyższy VAT na niektóre produkty. "Ruchy cenowe to efekt sezonowych spadków cen warzyw, które mają miejsce każdego roku. Na obniżkę VAT z podstawowych produktów załapały się bowiem jedynie banany i musztarda" - czytamy w artykule na stronie serwisu.

Autor: Krzysztof Jabłonowski / Źródło: Konkret24, Dlahandlu.pl, Tvn24, PAP; zdjęcie: Shutterstock/Twitter