Nie tylko Pegasus. Ile osób służby inwigilowały w 2023 roku?

Zgodnie z wcześniejszymi zapowiedziami minister sprawiedliwości, prokurator generalny Adam Bodnar przekazał parlamentowi informacje o skali inwigilacji w Polsce systemem Pegasus. "Trzy służby w latach 2017-2022 stosowały kontrolę operacyjną urządzenia końcowego łącznie wobec 578 osób, przy czym w roku 2017 wobec 6 osób, w 2018 roku wobec 100 osób, w 2019 roku wobec 140 osób, w 2020 roku wobec 161 osób, w 2021 roku wobec 162 osób, a w 2022 roku wobec 9 osób" - głosi informacja, jaka trafiła do Sejmu i Senatu (wytłuszczenia od redakcji).

Te dane to część informacji prokuratora generalnego o skali kontroli operacyjnych, które zarządzono w zeszłym roku. Taką informację prokurator generalny jest obowiązany przedstawić parlamentowi co roku, na podstawie ustawy Prawo o prokuraturze. Dokument nosi nazwę "Jawna roczna informacja Prokuratora Generalnego o łącznej liczbie osób, wobec których został skierowany wniosek o zarządzenie kontroli i utrwalania rozmów lub wniosek o zarządzenie kontroli operacyjnej" (pisownia oryginalna).

Informacje prokuratora generalnego zawierają łączne dane o kontrolach operacyjnych i kontrolach procesowych. Ten drugi rodzaj jest realizowany na podstawie art. 237 Kodeksu postępowania karnego. Na wniosek prokuratora po wszczęciu postępowania karnego sąd okręgowy może zarządzić kontrolę i utrwalanie treści np. rozmów telefonicznych wobec podejrzanych, oskarżonych i pokrzywdzonych "w celu wykrycia i uzyskania dowodów dla toczącego się postępowania lub zapobieżenia popełnieniu nowego przestępstwa".

To są dane o liczbie osób, co do których wnioskowano i zarządzono kontrolę operacyjną. To nie znaczy, że tyle osób w danym roku było inwigilowanych - mogło być więcej, bo realizowano kontrole zarządzone jeszcze w poprzednich latach.

W 2023 roku służby podległe ministrom rządu Zjednoczonej Prawicy skierowały do sądów wnioski o zastosowanie kontroli operacyjnej łącznie wobec 5973 osób, a sądy zgodziły się na nią wobec 5835 osób. To najniższa liczba od 2021 roku, kiedy takich osób było 6,9 tys., a wniosków złożono niemal 7,1 tys.

Jeśli na dane o liczbie osób, wobec których zarządzono inwigilację spojrzy się w dłuższym okresie, to widać, że w ostatnich dwóch latach rządów koalicji PO-PSL liczba ta nie przekraczała 5,5 tys. rocznie. W 2017 roku – drugim roku rządów Zjednoczonej Prawicy - takich osób było już 6402; w kolejnych latach mniej – nie można wykluczyć, że wiązało się to z ujawnieniem pierwszych informacji o tym, że CBA ma nowy system do inwigilacji. W 2020 roku liczba osób, wobec których zarządzono kontrole rośnie do 6384, a w 2021 roku wynosi 6922. Właśnie tego roku jesienią polskie służby straciły licencję na używanie izraelskiego systemu inwigilacji Pegasus. Od tego roku maleje też liczba osób, wobec których sąd zarządził kontrolę operacyjną.

Z danych prokuratora generalnego można się też dowiedzieć, wobec ilu osób poszczególne służby złożyły wnioski o kontrole operacyjne i wobec ilu osób je zarządzono. Polskie prawo przewiduje, że kontrolę operacyjną – czyli podsłuchy, kontrolę SMS-ów, przesyłek czy treści korespondencji pocztowej lub mailowej – mogą stosować – po uzyskaniu zgody prokuratora i właściwego sądu okręgowego - następujące służby: policja, Straż Graniczna (SG), Służba Ochrony Państwa (SOP), Żandarmeria Wojskowa (ŻW) i Służba Celno-Skarbowa (SCS) działająca w ramach Krajowej Administracji Skarbowej (KAS), a ponadto służby specjalne: Centralne Biuro Antykorupcyjne (CBA), Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW) i Służba Kontrwywiadu Wojskowego (SKW), Biuro Nadzoru Wewnętrznego (BNW) Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji i od grudnia 2022 roku Inspektorat Wewnętrzny Służby Więziennej (IWSW).

Najwięcej osób jest kontrolowanych na wniosek policji - a to przez szeroki zakres działań. W 2023 roku takich osób było 5117, mniej niż w poprzednim roku i o 13 proc. mniej niż w rekordowym roku 2021 – 5,8 tys. osób.

Drugą służbą, która najwięcej wnioskuje o kontrole operacyjne, jest Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego - w 2023 roku otrzymała zgody na kontrole operacyjne wobec 217 osób. To podobna liczba do lat poprzednich, z wyjątkiem roku 2016 (256 osób). Jeśli chodzi o Centralne Biuro Antykorupcyjne, to w 2023 roku sąd zgodził się na zastosowanie kontroli operacyjnej wobec 139 osób, co do których wnioskowało CBA. Ale najwięcej takich osób było w latach 2018-2019, a więc tuż po zakupie systemu Pegasus – odpowiednio 374 i 375.

Niewielu mniej osób dotyczyły wnioski Straży Granicznej. W 2023 roku było to 114 osób, ale najwięcej w latach 2018 i 2019 – odpowiednio 345 i 387. Od 2015 roku znacząco przybywało natomiast osób, wobec których kontrolę operacyjną mogła stosować Służba Kontrwywiadu Wojskowego – z 20 w 2015 roku do 196 w 2019. Potem ta liczba spadła i w zeszłym roku było to 31 osób.

Prokurator generalny nie informuje o inwigilacjach przeprowadzanych przez Agencję Wywiadu i Służbę Wywiadu Wojskowego - bo prowadzenie przez nie czynności inwigilacyjnych, w tym kontroli operacyjnej, na terenie Polski jest dopuszczalne wyłącznie w związku z ich "działalnością poza granicami państwa" i jedynie za pośrednictwem ABW i SKW.

Do corocznego informowania parlamentu o skali inwigilacji zobowiązany jest także minister spraw wewnętrznych i administracji. O ile prokurator generalny informuje o liczbie osób, wobec których zarządzono kontrolę operacyjną, o tyle szef MSWiA podaje liczbę wniosków o zarządzenie takiej kontroli. Informacji za rok 2023 jeszcze nie ma, w 2022 roku policja skierowała 9781 wniosków, zaś kontroli zarządzono 9612. Najwięcej wniosków i kontroli przeprowadzono w latach 2020-2021, kiedy na wniosek policji zarządzono odpowiednio 9984 i 10192 kontrole operacyjne.

Szef MSWiA w informacji za 2022 rok podał, że zarządzone kontrole operacyjne dotyczyły 2,66 proc. przestępstw, którymi zajmuje się policja.